Tuần 7. Đọc thêm: Xin lập khoa luật (1)

Trích Teá caáp baùt ñieàu Nguyeãn Tröôøng Toä 1878 1871 ôû Ngheä An laø moät trí thöùc yeâu nöôùc cuûa nöôùc ta theá kæ XIX.OÂng laø ngöôøi thoâng thaïo caû Haùn hoïc laãn Taây hoïc neân hieåu bieát roäng vaø mang tö töôûng tieán boä.Hoïc giaû Leâ Thöôùc pheâ bình coâng nghieäp bình sinh cuûa oâng: “… Ngyueãn Tröôøng Toä laø nhaø khoa hoïc, nhaø chính trò vaø cuõng laø nhaø taân hoïc nöôùc ta xöa. Tö töôûng vaø kieán thöùc cuûa tieân sinh hôn ngöôøi ñoàng thôøi möoân nghìn”. Ñieàu traàn laø moät theå vaên chính luaän nhaèm thuyeát phuïc beà treân veà moät vaán ñeà xaõ hoäi, chính trò naøo ñoù. (Loaïi vaên baûn naøy thôøi xöa goïi laø baûn taáu, taáu, sôù, taáu nghò ,…) Moät: Xin gaáp ruùt söûa ñoåi voõ bò.Hai: Xin hôïp tænh, huyeän ñeå giaûm bôùt soá quan laïi vaø khoaù sinh.Ba: Xin gaây taøi chính baèng caùch ñaùnh thueá xa xæ.Boán: Xin söûa ñoåi hoïc thuaät, chuù troïng thöïc duïng.Naêm: Xin ñieàu chænh thueá ruoäng ñaát.Saùu: Xin söûa sang laïi bieân giôùi.Baûy: Xin naém roõ nhaân soá.Taùm: Xin laäp vieän Duïc anh vaø traïi Teá baàn. Trích töø ñieàu trong Teá caáp baùt ñieàu. Noäi dung chính: Baøn veà söï caàn thieát cuûa luaät phaùp ñôùi vôùi xaõ hoäi nhaèm thuyeát phuïc trieàu ñình nhaø Nguyeãn cho môû khoa luaät. Boá cuïc: goàm ba phaànPhaàn 1: töø ñaàu “laø quoác daân gieát”: vai troø quan troïng cuûa luaät trong ñôøi soáng xaõ hoäi. Phaàn 2: “Bieát raèng… queâ muøa chaát phaùt”: lyù do caàn thieát phaûi hieåu vaø hoïc luaät.Phaàn 3: ñoaïn coøn laïi: yeâu caàu caáp thieát caàn phaûi naâng cao vai troø cuûa luaät trong xaõ hoäi. B, Ñeå thaáy ñöôïc taàm quan troïng cuûa phaùp luaät,taùc giaû giôùi thieäu vieäc thöïc haønh luaät phaùp ôû caùc nöôùc phöông Taây: Ngöôøi tröïc tieáp xöû caùc vuï kieän tuïng chæ ñöôïc thaêng caáp, chöù khoâng bao giôø bò giaùn chöùc.( Ngay caû vua cuõng khoâng giaùn chöùc hoï ñöôïc). Nhöõng toäi nguõ hình cuõng ñeáu do nhöõng ngöôøi laøm ôû Boä hình xeùt xöû, chuù vua khoâng ñöôïc ñoaùn phaït theo yù mình. Muïc ñích Giuùp ngöôøi ôû Boä Hình coù ñieàu kieän thöïc hieän luaät phaùp moät caùch nghieâm minh, khoâng bò raøng buoäc. Ñeå cho daân chuùng thaáy roõ ñaïo coâng baèng.A, Theo Nguyeãn Tröôøng Toä, luaät bao goàm nhieàu lónh vöïc: kæ cöông, uy quyeàn, chính leänh cuûa quoác gia. Baát luaän quan hay daân ñeàu phaûi hoïc luaät.o Ai hoïc luaät gioûi seõ ñöôïc laøm quan.o Quan duøng luaät ñeå trò, daân theo luaät maø giöõa gìn.o Baát cöù moät hình phaït naøo trong nöôùc ñeàu khoâng vöôït ra ngoaøi luaät. Nho hoïc ñeà cao “trung hieáu’, “leã nghóa” nhöng caùc saùch nho chæ noùi suoâng treân giaáy, khoâng thöïc hieän thöôûng phaït nghieâm minh. Taùc giaû cuõng daãn chöùng lôøi Khoång Töû ta chöa heà thaáy ai nhaän lôõi cuûa mình maø bieát töï traùch phaït” Chính vì theá phaûi caàn coù luaät ñeå ñaïo laøm ngöôøi kia trôû thaønh söï thaät.- Coù nhöõng nhaø nho suoát ñôøi ñoïc saùch nhöng söï öùng xöû ngoaøi ñôøi coøn teä hôn nhöõng ngöôøi queâ muøa chaát phaùt Nguyeân nhaân cuûa tình traïng treân laø do hoï khoâng döôïc hoïc luaät. Laøm traùi luaät laù coù toäò, giöõ ñuùng luaät laø ñöùc. Neáu taän duïng caùi leõ coâng baèng ôû trong luaät thí chính laø coù ñaïo ñöùc, troïn veïn ñaïo laøm ngöôøi. Nhö vaäy, ñieàu coát yeáu taùc giaû caàn noùi ôû ñaây laø: Ñaõ deán luùc caàn thieát phaûi xaùc laäp khoa luaät.