Tuần 31. Phong cách ngôn ngữ hành chính

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SÀI GÒNNhóm 5TIẾNG VIỆT 3PHONG CÁCH NGÔN NGỮ CHÍNH LUẬN1. Khái niệm: PCNN chính luận là loại PC chức năng ngôn ngữ thể hiện vai người tham gia giao tiếp trong lĩnh vực thông tin các vấn đề có nghĩa thời sự về chính trị, xã hội, được trình bày theo kiểu dạng văn bản chính luận. Ví Dụ: “Về luân lí xã hội nước ta” là một phần trích trong tác phẩm “Đạo đức và luân lí Đông Tây” của Phân Châu Trinh viết năm 1925.Là một thể văn nghị luận có từ xưa, chỉ có vua mới được có quyền viết chiếu (nếu có người khác viết thì cũng là truyền tải niệm của vua ví dụ như Chiếu cầu hiền của Ngô Thì Nhậm) nhằm kêu gọi mọi người nghe theo một chủ trương, chính sách mà vua đề ra Chiếu: Thường được vua chúa hoặc thủ lĩnh viết với mục đích là khích lệ tinh thần nhân dân hoặc binh lính nhằm nâng cao năng lực lao động hoặc chiến đấu. Hịch:Là một thể văn nghị luận có từ thời cổ Trung Quốc, thường được vua chúa hoặc thủ lĩnh dùng để trình bày một chủ trương, một sự nghiệp, một tuyên ngôn sự kiện nào đó để mọi người cùng biết. Cáo: Là những mưu kế, hoạch định, kế sách, mưu lược về chính trị. Sách:Biểu: Là loại văn bản bề tôi dâng lên cho vua chúa để bày tỏ một điều gì với lời lẽ cung kính.Giống và khác nhau giữa Chiếu, Hịch, Cáo, Sách, Biểu, Thư:Chiếu Hịch Cáo Sách Biểu ThưGiống Đều là những thể loại văn nghị luận xưa có xuất xứ từ Trung Quốc.- Viết theo văn biến ngẫu.- Có nội dung là những việc quan trọng, to lớn, có sức ảnh hưởng lớn đến quốc gia, xã tắc.- Có tính chất hùng biện.- Về nghệ thuật thì các thể loại này không hạn chế số câu chữ, văn phong mang tính chính luận nên ngôn từ sắc bén, trang trọng, lập luận chặt chẽ, lí lẽ sắc bén, giàu sức thuyết phục.Chiếu Hịch Cáo Sách Biểu ThưKhác -Vua là người ban ra.-Kêu gọi mọi người nghe theo một chủ trương, chính sách nào đó... -Vua hoặc thủ lĩnh viết-Cổ vũ, thuyết phục, kêu gọi, khích lệ tình cảm, tinh thần nhân dân hoặc binh sĩ... -Vua hoặc thủ lĩnh viết.-Trình bày một tuyên ngôn, một chủ trương, một sự nghiệp... -Các quan đại thần viết.-Dùng để đưa ra những mưu kế, kế sách, mưu lược, hoạch định về chính trị. -Các quan viết.-Dâng lên vua chúa để bày tỏ một điều gì đó với lời lẽ cung kính.Chiếu HịchCáoBIỂU DÂNG VUA LÊ DỤ TÔNGKính dâng Thánh thượng bản sớ giải về những lời tụng tranh Chăn trâu.Tăng Pháp Thông, hiệu Quảng Trí chùa Trấn Hải (Trấn Hải Quan Tự) kính ghi.Vào tháng ba năm Kỷ Hợi (1719) được Thánh thượng ngự đến chùa nhân ngày lễ vía đức Di-đà, chính khi ấy chúng Tăng kính cẩn nghênh đón. Tôi đặc biệt được gọi vào, thọ ơn Thánh thượng đem lòng mến thương, ban cho ngồi uống trà và thêm ân cần hỏi han trước sau. Lòng tôi run sợ, theo đó vừa đáp vừa tỏ bày, mắt chẳng dám nhìn, chỉ cúi đầu cung kính.Đội ân đức rộng lớn mênh mông của Thánh thượng, Ngài hỏi thăm từ duyên lúc còn ngoài đời, cho đến việc đi xuất gia: “Đã bỏ những tạo tác thế tục bao lâu, để chí nơi suối rừng từng làm được sự nghiệp gì?”Tôi kính xem thấy đấng thiên tử có tâm Phật, thường chẳng quên lời vàng đã phó chúc, biết sửa đổi những điều cũ xưa làm cho mới mẻ trở lại, khiến khuôn phép nơi đất Phật được chuyển thông, thật là thích ứng cho khắp cả quân dân. Xem kỹ quả có đức “thành”, nhìn kỹ quả có đức “chủ”. Nhờ đem chủng nhân đó dạy dỗ muôn dân, thì có thể dứt điều tội lỗi, đem đến phước lành, lại thêm bồi đắp quả tốt về sau. Cứ mỗi kỳ rằm lớn (tam nguyên) Ngài đem tiền bạc, vật báu vô số đến cúng dường luôn luôn, mong cho Phật pháp được thạnh vượng. Lại thêm bốn mùa cấp dưỡng không thiếu thốn. Bọn tôi lòng rất đỗi vui mừng khôn xiết! Kế lại được Ngài hỏi đến nghĩa chăn trâu, khi ấy tôi trình bày chẳng được rành rẽ chi lắm. Nay đây, tôi kính cẩn đem phần giải thích nơi bản xưa, mở ra xem lại, hoặc có chỗ nào lý giải chưa sáng tỏ, thì lý giải thêm ít lời, hoặc chỗ nào rườm rà không cần thiết thì lược bỏ bớt, biên thành một bản. Lại trên mỗi bức tranh vẽ thêm một tranh, xong đóng thành quyển kính dâng lên. Ngưỡng mong Thánh thượng khi muôn việc rỗi rảnh mở xem một phen. Hoặc lời lẽ trong đó có giải lầm, xin Ngài cứ xóa bỏ đi. Còn nếu trong đó có điều xác đáng, mong Ngài cho được truyền rộng ra khiến người học chẳng đến nỗi quên mất việc học thuở trước, cũng như ngày càng mở rộng thêm sự hiểu biết mới, và người sau này cũng được tiện lợi. Đó thật là điều rất bổ ích với hàng tu tiến. Song với lời giải thích cạn cợt, ngôn từ vụng về, chẳng đáng làm phiền Ngài xem qua. Tôi thầm xét thấy cơ Tổ tinh tế và sâu kín, tạm mượn việc chăn trâu. Sức học của Ngài uyên thâm hỏi đến trí điều phục trâu, chúng tôi chẳng ngại sự kém cỏi của mình, trình bày đầy đủ ra đây, kính dâng lên để Thánh thượng được rõ.Niên hiệu Vĩnh Thịnh thứ 16 (1721), ngày rằm tháng năm. BiểuSách2. Dạng tồn tại của phong cách: Thời xưa: Hịch, cáo, thư, sách, chiếu, biểu… chủ yếu viết bằng chữ Hán.VD: Bình Ngô Đại Cáo, Hịch tướng sĩ…Dạng viết: Các báo cáo chính trị, xã luận, bình luận trên báo chí, tác phẩm lí luận, tài liệu chính trị… Dạng nói: Phát biểu hội nghị, các cuộc thảo luận, tranh luận... mang tính chất chính trị.Hiện đại: Cương lĩnh, tuyên bố, tuyên ngôn, lời kêu gọi, hiệu triệu; các bài bình luận, xã luận; các báo cáo, tham luận, phát biểu trong các hội thảo, hội nghị, chính trị,…VD: Tuyên ngôn độc lập, Việt Nam đi tới…