Tuần 16. Thực hành về sử dụng một số kiểu câu trong văn bản

Tröôøng THPT Nguyeãn Coâng TröùGiaùo vieân höôùng daãn: Coâ Vuõ Thò Thanh ThuaänGiaùo sinh thöïc taäp: Nguyeãn Thò Ngoïc ThuùyTieáng Vieät 10 CAÂU TRONG VAÊN BAÛNCAÂU TRONG VAÊN BAÛNTieát 97, 98 Lieát keát caâu: Lieát keát caâu: pheùp lieân keát vaø pheùp lieân keát vaø thöïc haønh thöïc haønh veà pheùp lieân keátveà pheùp lieân keát Kieåm tra baøi Kieåm tra baøi cuõcuõ1) Moái quan heä qua laïi cuûa 1) Moái quan heä qua laïi cuûa caùc caâu trong vaên baûn caùc caâu trong vaên baûn veà caáu taïo ngöõ phaùp veà caáu taïo ngöõ phaùp ñöôïc theå hieän nhö theá ñöôïc theå hieän nhö theá naøo?naøo?2) Em haõy taùch veá cuûa 2) Em haõy taùch veá cuûa caùc caâu gheùp chính phuï caùc caâu gheùp chính phuï sau ra thaønh caâu rieâng:sau ra thaønh caâu rieâng: a) Neáu cuï chæ cho moät a) Neáu cuï chæ cho moät ñoàng, thì coøn hôn moät ñoàng, thì coøn hôn moät ñoàng nöõa chuùng con bieát ñoàng nöõa chuùng con bieát chaïy vaøo ñaâu ñöôïc. (Ngoâ chaïy vaøo ñaâu ñöôïc. (Ngoâ Taát Toá)Taát Toá)b) Tuy toâi ñaõ noùi nhieàu b) Tuy toâi ñaõ noùi nhieàu nhöng noù vaãn khoâng nghe.nhöng noù vaãn khoâng nghe. I. Pheùp lieân keátI. Pheùp lieân keát:: Pheùp lieân keátPheùp lieân keát laø caùch thöùc söû duïng phöông tieän ngoân ngöõ vaøo vieäc lieân keát caâu vôùi caâu (hoaëc vôùi caáu taïo ngoân ngöõ lôùn hôn caâu) Nhöõng töø hoaëc cuïm töø cuøng loaïi coù taùc duïng lieân keát ñöôïc goïi laø phöông tieän lieân keátphöông tieän lieân keát Ví duïVí duï (a) Coøn hôn moät ñoàng nöõa (a) Coøn hôn moät ñoàng nöõa chuùng con bieát chaïy vaøo ñaâu ñöôïc? chuùng con bieát chaïy vaøo ñaâu ñöôïc? Neáu cuï chæ cho moät ñoàng.Neáu cuï chæ cho moät ñoàng.1) Caâu (b) coù quan heä yù nghóa nhö theá naøo ñoái vôùi caâu (a)? Moái quan heä aáy ñöôïc theå hieän qua töø ngöõ naøo? 2) Vaäy em hieåu theá naøo laø 2) Vaäy em hieåu theá naøo laø pheùp pheùp lieân keátlieân keát vaø vaø phöông tieän lieân phöông tieän lieân keátkeát?? I. Pheùp lieân keát:I. Pheùp lieân keát:1. Pheùp noái:1. Pheùp noái:Cho caùc ví duï:a) Toâi sung söôùng. Nhöng voäi vaøng moät nöûa; Toâi khoâng chôø naéng haï môùi hoaøi xuaân. (“Voäi vaøng” Xuaân Dieäu)b) OÂng coù xe hôi, coù nhaø laàu, coù ñoàn ñieàn, laïi coù caû trang traïi ôû nhaø queâ. Vaäy thì chính laø ngöôøi giaøu ñöùt ñi roài. (Nam Cao)1) Nhöõng töø gaïch döôùi trong caùc ví duï 1) Nhöõng töø gaïch döôùi trong caùc ví duï treân thuoäc töø loaïi naøo? Noù coù nhieäm treân thuoäc töø loaïi naøo? Noù coù nhieäm vuï gì trong caâu vaø theå hieän yù nghóa gì?vuï gì trong caâu vaø theå hieän yù nghóa gì? Ñònh nghóa Pheùp noái laø Pheùp noái laø caùch caùch duøng nhöõng töø ngöõ duøng nhöõng töø ngöõ chæ quan hechæ quan heä ñeå ñeå noái yù cuûa noái yù cuûa caùc caâucaùc caâu laïi vôùi nhau laïi vôùi nhau2) Ñoù laø nhöõng töø ngöõ coù nhieäm vuï 2) Ñoù laø nhöõng töø ngöõ coù nhieäm vuï noái caùc caëp caâu laïi vôùi nhau. Vaäy noái caùc caëp caâu laïi vôùi nhau. Vaäy treân cô sôû ñoù em thöû ñònh nghóa veà treân cô sôû ñoù em thöû ñònh nghóa veà pheùp noái?pheùp noái? I. Pheùp lieân I. Pheùp lieân keát:keát: 1. Pheùp noái:1. Pheùp noái: Coù nhoùm töø ngöõ lieân keát:a) a) Quan heä töøQuan heä töø:: vaø, hay, hoaëc laø, coøn, thì, nhöng…VD :Toâi môøi laõo huùt tröôùc. Nhöng laõo khoâng Toâi môøi laõo huùt tröôùc. Nhöng laõo khoâng nghe. (Nam Cao)nghe. (Nam Cao) ““Nhöng”Nhöng”:: quan heä töø chæ ra moái quan heä töông phaûn giöõa caâu b) Töø ngöõ chuyeån tieáp:b) Töø ngöõ chuyeån tieáp:+ Nhöõng ñaïi töø: vaäy, theá…+ Nhöõng toå hôïp (quan heä töø ñaïi töø): do ñoù, tuy vaäy…+ Nhöõng toå hôïp: ngoaøi ra, vaû laïi, hôn nöõa… VD OÂng coù xe hôi, coù nhaø laàu, coù ñoàn OÂng coù xe hôi, coù nhaø laàu, coù ñoàn ñieàn, laïi coù caû trang traïi ôû nhaø queâ. Vaäy thì ñieàn, laïi coù caû trang traïi ôû nhaø queâ. Vaäy thì chính laø ngöôøi giaøu ñöùt ñi roài. (Nam Cao)chính laø ngöôøi giaøu ñöùt ñi roài. (Nam Cao) ““Vaäy thì”:Vaäy thì”: toå hôïp töø chuyeån tieáp chæ ra moái quan heä nhaân quaû giöõa caâu Taùc duïng cuûa pheùp noái:Taùc duïng cuûa pheùp noái:+ lieân keát caâu+ lieân keát caâu+ taïo neân quan heä ngöõ nghóa giöõa taïo neân quan heä ngöõ nghóa giöõa caùc caâu: quan heä boå sung, töông phaûn, caùc caâu: quan heä boå sung, töông phaûn, nguyeân nhaân heä quaû, thôøi giannguyeân nhaân heä quaû, thôøi gian Luyeän taäp: baøi taäp Luyeän taäp: baøi taäp (SGK 91)(SGK 91)Chæ ra quan heä töø noái caùc caâu sau Chæ ra quan heä töø noái caùc caâu sau ñaây vaø cho bieát kieåu quan heä giöõa ñaây vaø cho bieát kieåu quan heä giöõa hai caâu noái keát laø kieåu naøo (boå hai caâu noái keát laø kieåu naøo (boå sung, nguyeân nhaân, ñieàu kieän, töông sung, nguyeân nhaân, ñieàu kieän, töông phaûn, thôøi gian)phaûn, thôøi gian) (a) Nguyeãn Traõi seõ soáng maõi (a) Nguyeãn Traõi seõ soáng maõi maõi trong trí nhôù vaø tình caûm maõi trong trí nhôù vaø tình caûm cuûa ngöôøi Vieät Nam ta. (b) Vaø cuûa ngöôøi Vieät Nam ta. (b) Vaø chuùng ta coøn phaûi laøm cho teân chuùng ta coøn phaûi laøm cho teân tuoåi vaø söï nghieäp cuûa Nguyeãn tuoåi vaø söï nghieäp cuûa Nguyeãn Traõi raïng rôõ ra ngoaøi bôø coõi Traõi raïng rôõ ra ngoaøi bôø coõi nöôùc ta. (Phaïm Vaên Ñoàng)nöôùc ta. (Phaïm Vaên Ñoàng)- Quan heä töø noái “Vaø (b)” Quan heä töø noái “Vaø (b)” Kieåu quan heä giöõa caâu Kieåu quan heä giöõa caâu noái: quan heä noái: quan heä boå sungboå sung I. Pheùp lieân keát:I. Pheùp lieân keát:Cho ví duï :Giaáu moät chuøm hoa trong Giaáu moät chuøm hoa trong chieác khaên tay, chieác khaên tay, Coâ beù ngaäp ngöøng sang Coâ beù ngaäp ngöøng sang nhaø haøng xoùm.nhaø haøng xoùm.Beân aáy coù ngöôøi ngaøy mai Beân aáy coù ngöôøi ngaøy mai ra traän.ra traän.HoHoï ngoài im khoâng bieát noùi ngoài im khoâng bieát noùi naêng chi.naêng chi. (“Höông thaàm” Phan Thò Thanh (“Höông thaàm” Phan Thò Thanh Nhaøn)Nhaøn)1) Theo em, 1) Theo em, “hohoï” trong ví duï treân trong ví duï treân laø töø loaïi gì? Noù coù lieân quan gì laø töø loaïi gì? Noù coù lieân quan gì vôùi caùc caâu tröôùc ñoù? vôùi caùc caâu tröôùc ñoù? 2) Ñaây laø ví duï veà pheùp theáÑaây laø ví duï veà pheùp theá. Vaäy em hieåu theá naøo laø pheùp Vaäy em hieåu theá naøo laø pheùp theá?theá? VDVD:: Ñieàn nghó ñeán caùi tính buûn Ñieàn nghó ñeán caùi tính buûn xæn cuûa xæn cuûa ñaøn baøñaøn baø. Hoï Hoï may aùo may aùo ñeå caát ñi. (Nam Cao)ñeå caát ñi. (Nam Cao) “HoHoï”ï”thay theá chothay theá cho “ñaøn baøñaøn baø”” Nöôùc ta laø moät nöôùc vaên Nöôùc ta laø moät nöôùc vaên hieánhieán. Ai cuõng baûo Ai cuõng baûo theátheá.. ““theátheá” thay theá cho thay theá cho ““Nöôùc…Nöôùc…hieánhieánI. Pheùp lieân keát:I. Pheùp lieân keát:Ñònh nghóaÑònh nghóa Pheùp theá laø Pheùp theá laø caùch caùch duøng nhöõng ñaïi töøduøng nhöõng ñaïi töø vaø vaø nhöõng nhöõng töø ngöõ töông ñöông vôùi ñaïi töøtöø ngöõ töông ñöông vôùi ñaïi töø (khoâng roõ yù nghóa töø vöïng) (khoâng roõ yù nghóa töø vöïng) thay theá ñeå noái yù caùc caâuthay theá ñeå noái yù caùc caâu vôùi nhauvôùi nhau 2. Pheùp theá:2. Pheùp theá: Taùc duïng cuûa pheùp theá:Taùc duïng cuûa pheùp theá: lieân keát caâu+ lieân keát caâu traùnh laëp töø ngöõ traùnh laëp töø ngöõ I. Pheùp lieân keát:I. Pheùp lieân keát:Cho ví duï:Cho ví duï:Chò toâi raát thích aên khoai Chò toâi raát thích aên khoai lang luoäc. Ngaøy naøo maù toâi lang luoäc. Ngaøy naøo maù toâi cuõng mua veà cho chò.cuõng mua veà cho chò.1) Tìm thaønh phaàn bò 1) Tìm thaønh phaàn bò löôïc boû trong ví duï löôïc boû trong ví duï treân? Thöû phuïc hoài laïi treân? Thöû phuïc hoài laïi ñaày ñuû caâu coù thaønh ñaày ñuû caâu coù thaønh phaàn bò löôïc boû aáy?phaàn bò löôïc boû aáy? 2) Ñoù laø ví duï veà pheùp 2) Ñoù laø ví duï veà pheùp tænh löôïc. Vaäy em thöû ñònh tænh löôïc. Vaäy em thöû ñònh nghóa veà pheùp tænh löôïc?nghóa veà pheùp tænh löôïc?3) Vieäc söû duïng 3) Vieäc söû duïng pheùp tænh löôïc seõ pheùp tænh löôïc seõ coù taùc duïng gì?coù taùc duïng gì? I. Pheùp lieân keát:I. Pheùp lieân keát:3. Pheùp tænh 3. Pheùp tænh löôïclöôïc:: Ñònh nghóaÑònh nghóa:: Pheùp tænh löôïc laø Pheùp tænh löôïc laø caùch ruùt boû nhöõng töø ngöõ coù caùch ruùt boû nhöõng töø ngöõ coù yù nghóa xaùc ñònh ôû nhöõng choã yù nghóa xaùc ñònh ôû nhöõng choã coù theå ruùt boûcoù theå ruùt boû vaø muoán hieåu vaø muoán hieåu ñöôïc thì ñöôïc thì phaûi tìm nhöõng töø ngöõ phaûi tìm nhöõng töø ngöõ coù yù nghóa xaùc ñònh aáy ôû coù yù nghóa xaùc ñònh aáy ôû nhöõng caâu khaùc.nhöõng caâu khaùc.VDVD: Chò toâi raát thích aên khoai Chò toâi raát thích aên khoai lang luoäc. Ngaøy naøo maù toâi lang luoäc. Ngaøy naøo maù toâi cuõng mua cuõng mua ((khoai langkhoai lang)) veà cho chò. veà cho chò. Taùc duïng cuûa pheùp tænh Taùc duïng cuûa pheùp tænh löôïc:löôïc:+ lieân keát caâu+ lieân keát caâu+ traùnh laëp töø+ traùnh laëp töø+ laøm cho vieäc dieãn ñaït laøm cho vieäc dieãn ñaït ngaén goïnngaén goïn