Soạn bài lớp 10: Truyện Kiều

Soạn bài: Truyện KiềuTRUYỆN KIỀUNGUYỄN DUI KIẾN THỨC CƠ BẢN1. Xem lại mục Tìm hiểu về tác giả trong bài Đọc Tiểu Thanh kí.2. Truyện Kiều thuộc thể loại truyện Nôm bác học. Truyện Nôm là tác phẩm tự sự dài,làm bằng văn vần tiếng Việt, ghi bằng chữ Nôm. Truyện Nôm ra đời vào thế kỉ XVI,XVII và phát triển mạnh mẽ thế kỉ XVIII; đến cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX thì sángtác ít dần. Truyện Nôm lúc đầu có tác phẩm viết bằng thơ Đường luật nhưng càng về sauphổ biến là viết bằng thể thơ lục bát. Có hai loại truyện Nôm: truyện Nôm bình dân viếttrên cơ sở chuyện kể dân gian và truyện Nôm bác học viết trên cơ sở cốt truyện có sẵncủa văn học Trung Quốc (Truyện Kiều thuộc loại này); có tác phẩm xây dựng theo cốttruyện hư cấu.3. Truyện Kiều của Nguyễn Du kiệt tác số một của dân tộc Việt Nam, di sản văn họccủa nhân loại, là một “tập đại thành” của truyền thống nghệ thuật, văn hoá Việt Nam, tiêubiểu cho cảm hứng nhân đạo chủ nghĩa, vừa là niềm thương cảm sâu sắc, là tấm lòng“nghĩ tới muôn đời”, vừa là thái độ nâng niu, vun vén cho những giá trị nhân bản cao đẹpcủa con người. II RÈN LUYỆN KĨ NĂNG1.Tìm hiểu xuất xứGợi ý:Nguyễn Du viết Truyện Kiều dựa theo Kim Vân Kiều truyện, tiểu thuyết chương hồi cỡnhỏ (gồm 20 hồi) của Thanh Tâm Tài Nhân (Trung Quốc). Thời điểm sáng tác TruyệnKiều tuy chưa xác định được nhưng nhiều nhà khoa học phỏng đoán rằng, tác phẩm đượcsáng tác trong quá trình dài, bắt đầu từ thời gian “mười năm gió bụi” Thái Bình (1789),được hoàn thiện tiếp vào thời gian về Nghi Xuân (1796) cho đến khi Nguyễn Du ra làmquan dưới triều Nguyễn (1802).2. Nhận xét về sự sáng tạo của Nguyễn DuGợi ý:Truyện Kiều được Nguyễn Du đặt tên là Đoạn trường tân thanh, gồm 3254 câu thơ lụcbát. Nguyễn Du đã biến một câu chuyện tình thành một khúc ca đau lòng thương ngườibạc mệnh, gián tiếp phản ánh những sự thực đáng buồn trong giai đoạn lịch sử cuối Lê,đầu Nguyễn, thể hiện lòng thương cảm vô hạn đối với con người, nhất là người phụ nữtrong xã hội phong kiến.Nguyễn Du đã lược bỏ các chi tiết về mưu mẹo, về sự báo oán tàn nhẫn và một số chi tiếtdung tục trong tác phẩm của Thanh Tâm Tài Nhân, thay đổi thứ tự kể và sáng tạo thêmmột số chi tiết mới để tạo ra một thế giới nhân vật sống động như thật; biến các sự kiệnchính của tác phẩm thành đối tượng để bộc lộ cảm xúc, tình cảm của nhân vật và ngườiDoc24.vnkể; chuyển trọng tâm của truyện từ việc kể sự kiện sang biểu hiện nội tâm nhân vật, làmcho các nhân vật sống hơn, sâu sắc hơn và tác phẩm trở thành một bách khoa thư củamuôn vàn tâm trạng.3. Nhận xét về nghệ thuật xây dựng nhân vật của Nguyễn Du trong Truyện Kiều.Gợi ý:Truyện Kiều thể hiện một nghệ thuật xây dựng nhân vật sống động, vừa có nét điển hình,vừa có nét riêng rất nổi bật, đặc biệt là tâm lí nhân vật, chỉ cần một đôi lời cô đọng là làmlộ ngay thần thái của nó.- Nhân vật trong tác phẩm được miêu tả cả ngoại hình và nội tâm. Nghệ thuật miêu tả củaNguyễn Du xứng đáng bậc thầy nên các nhân vật hiện ra sống động, rõ nét, như đứngtrước mặt độc giả.- Về nhân vật chính diện: Nguyễn Du tả bằng bút pháp ước lệ, chọn những hình ảnh ướclệ tiêu biểu nhất để nhân vật có được nét cá thể không nhầm lẫn với các nhân vật ước lệkhác trong văn chương trung đại Việt Nam.- Với nhân vật phản diện: Nguyễn Du dùng bút pháp tả thực để lột tả cho đầy đủ “cái xácphàm của chúng” (Nguyễn Đăng Mạnh).- Với mỗi nhân vật dù là phản diện hay chính diện, Nguyễn Du thường tìm được nét thầnthái của nhân vật để miêu tả, dù chỉ đôi dòng hay vài chữ mà lột tả được cả bản chất nhânvật.4. Tìm hiểu bút pháp miêu tả nhân vậtGợi ý:Trong Truyện Kiều, khi miêu tả nhân vật chính diện, tác giả dùng hình ảnh ước lệ, khimiêu tả nhân vật phản diện, Nguyễn Du lại tả thực.- Khi miêu tả nhân vật chính diện, Nguyễn Du dùng ước lệ vì những hình ảnh đó rất đẹp,phù hợp với tình cảm trân trọng và ngợi ca mà tác giả dành cho nhân vật. Nhân vật chínhdiện trong tác phẩm của ông vừa đẹp người, lại đẹp nết. Ví dụ, khi miêu tả Thuý Kiều,Thuý Vân, Kim Trọng, Từ Hải,…- Khi miêu tả nhân vật phản diện, ông dùng bút pháp tả thực vì ngôn ngữ tả thực gầnngôn ngữ đời thường hơn, để “tả thực cái xác phàm của chúng” với những nét xấu xa vềbản chất, như cách dùng từ của nhà nghiên cứu văn học Nguyễn Đăng Mạnh, thì ngônngữ tả thực là phù hợp hơn cả. Ví dụ, khi miêu tả Mã Giám Sinh, Tú Bà, Sở Khanh,…5. Tìm hiểu về nghệ thuật kể chuyện trong Truyện KiềuGợi ý:Truyện Kiều là mẫu mực của nghệ thuật kể chuyện và trữ tình bằng thơ lục bát, với bútpháp trần thuật và giới thiệu nhân vật độc đáo, bút pháp miêu tả tinh tế; nhất là nghệ thuậttrần thuật từ điểm nhìn nhân vật, làm cho sự việc, cảnh vật thấm đẫm cảm xúc và thế giớitình cảm của nhân vật được bộc lộ một cách trực tiếp.Thể thơ lục bát được sử dụng hết sức điêu luyện, ưu thế của thể loại được vận dụng mộtcách tối đa nên đã đủ sức diễn tả nhiều sắc thái của cuộc sống và những biểu hiện tinh tếDoc24.vntrong đời sống tâm hồn con người. Nhờ tài năng và vốn kiến thức sẵn có, Nguyễn Du đãthành công đặc biệt trong việc xây dựng được một tiểu thuyết bằng thơ lục bát, cả mộtthiên tiểu thuyết không một câu nào gượng ép. Vì thế, tác phẩm được đông đảo nhân dânyêu thích và sử dụng trong đời sống, làm lời hát ru, làm sách bói... Có người, dù vốn kiếnthức hạn chế nhưng thuộc cả Truyện Kiều, thậm chí có nhiều trang còn thuộc ngư ợc từdưới lên...6. Đặc sắc về nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ trong Truyện KiềuGợi ý:Ngôn ngữ Truyện Kiều rất trong sáng. Trong tác phẩm có sự kết hợp nhuần nhuyễn ngônngữ bác học và ngôn ngữ bình dân. Những từ ngữ Hán Việt được sử dụng đều có chọn lọcvới mức độ vừa phải, sử dụng hợp lí và đúng chỗ, đúng lúc. Bên cạnh đó, phần nhiều làlời ăn tiếng nói hàng ngày của nhân dân, là ca dao, tục ngữ, thành ngữ được vận dụngmột cách nhuần nhị và khéo léo. Lời văn trong Truyện Kiều viết cách đây mấy trăm nămmà bây giờ đọc vẫn có cảm giác hiện đại. Ngôn ngữ dành cho nhân vật được cá thể hóacao độ, lời nhân vật nào phù hợp nhân vật ấy, làm rõ thần thái nhân vật ấy, không thể lẫnlộn ngôn ngữ của nhân vật này với nhân vật khác dù cùng thuộc hệ thống nhân vật chínhdiện hoặc phản diện. Qua tác phẩm, Nguyễn Du đã làm cho ngôn ngữ dân tộc được nânglên thành ngôn ngữ nghệ thuật, đủ sức diễn tả những biến thái của cảnh sắc thiên nhiên vànhững biểu hiện tinh tế trong tâm hồn con người.7. Truyện Kiều là bài ca tình yêu tự do và ước mơ công lí- Chủ đề ngợi ca tình yêu tự do được thể hiện tập trung mối tình giữa Thuý Kiều vàKim Trọng.- Chủ đề ước mơ công lí được thể hiện tập trung hình tượng Từ Hải.8. Truyện Kiều là tiếng khóc cho số phận con người: khóc cho tình yêu trong trắng, chânthành bị tan vỡ; khóc cho tình cốt nhục bị lìa tan; khóc cho nhân phẩm bị chà đạp; khóccho thân xác con người bị đày đoạ.9. Truyện Kiều là lời tố cáo mạnh mẽ, đanh thép: tố cáo thế lực đen tối trong xã hộiphong kiến, phanh phui sức mạnh làm tha hoá con người của đồng tiền; bị ràng buộc bởithế giới quan trung đại, Nguyễn Du tuy cũng lên án tạo hoá và số mệnh, nhưng bằng trựccảm nghệ sĩ, ông đã vạch ra đúng ai là kẻ chà đạp quyền sống của con người trong thựctế.Doc24.vn