Phân tích tiếng cười châm biếm của Trần Tế Xương qua bài thơ Năm mới chúc nhau

Doc24.vnPhân tích tiếng cười châm biếm của Trần Tế Xương qua bài thơ Năm mới chúc nhauNói đến Trần Tế Xương, người ta không thể không nghĩ tới ngòi bút châm biếm quyếtliệt, dữ dội như những làn roi vun vút quất thẳng vào mặt kẻ thù của ông. Sinh ra, lớn lênvà được trực tiếp chứng kiến thời buổi nhiễu nhương, nhan nhản lũ người nhí nhố, ngangnhiên làm những việc bất chính ngay giữa thanh thiên bạch nhật. Thế mà chẳng ai làm gìđược. Dường như không kìm được nỗi căm uất và khinh ghét đến tột cùng. Tú Xươngném thẳng tiếng cười châm biếm chua cay vào lũ người nọ ngay vào dịp Tết đón xuân vềbằng bài thơ nổi tiếng:NĂM MỚI CHÚC NHAULẳng lặng mà nghe nó chúc nhauChúc nhau trăm tuổi bạc đầu râuPhen này ông quyết đi buôn cốiThiên hạ bao nhiêu đứa giã trầu.Lẳng lặng mà nghe nó chúc sangĐứa thì mua tước đứa mua quanPhen này ông quyết đi buôn lọngVừa chửi, vừa la cũng đắt hàng.Nó lại mừng nhau cái sự giàuTrăm nghìn vạn mở để vào đâuPhen này ắt hẳn gà ăn bạcĐồng rụng đồng rơi lọ phải cầu.Nó lại mừng nhau sự lắm conSinh năm đẻ bẩy được vuông trònPhố phường chật hẹp người đông đúcBồng bế nhau lên nó non.(Văn 11, phần Văn học Việt Nam, NXB Giáo dục, 1991)Đối với người Việt Nam, mồi khi năm hết, Tết về, xuán đến là một dịp để người tachúc cho nhau những điều tốt đẹp nhất. Năm mới chúc nhau vì thế đã trở thành một nétphong tục đẹp từ lâu đời của nhân dân ta. Cứ như nhan đề bài thơ thì phải hiểu là thế.Doc24.vnNhưng đọc vào thì hoàn toàn không phải vậy. Nội dung bài thơ lại là những tiếng chửi,những lời chế giễu sâu cay. Tính chất châm biếm bật ra từ sự mâu thuẫn giữa nội dung vàhình thức chúc nhau mà thực ra là để chửi, là để thể hiện sự khinh ghét. Hệt như cụ TamNguyênYên Đổ khi hỏi thăm quan Tuần mất cướp. Hỏi thăm mà thực ra là đè chế giễu, đểthể hiện sự khinh bỉ và để cho bõ lòng căm ghét. Nhà thơ đã chế giễu bọn người hợm hĩnhấy bằng việc “tường thuật” lại cho mọi người nghe những lời chúng chúc nhau:Lẳng lặng mà nghe nó chúc nhauChúc nhau trăm tuổi bạc đầu râuPhen này ông quyết đi buôn cốiThiên hạ bao nhiêu đứa giã trầu.Chúc nhau sống lâu trăm tuổi là một lời chúc đẹp. Nội dung lời chúc khổ đầu là thế,nhưng dưới con mắt Tú Xương lại không phải thế. Ta nhận ra thái độ châm biếm của nhàthơ khi ông gọi những người chúc là “nó” là “đứa”. Cân thơ Chúc nhau trăm tuổi bạc đầuvốn là lời chúc trang trọng thành kính, thể mà ông chỉ thêm vào chữ râu (bạc đầu râu), câuthơ ấy ngay lập tức hóa thành lời chế nhạo. Thái độ châm biếm còn biểu lộ rõ hơn lờitoan tính, dự định của nhà thơ Phen này ông quyết đi buôn cối Thiên hạ bao nhiêu đứagiã trầu ”. Nào có hay ho, trang trọng, đẹp tốt gì một lũ bạc đẩu râu và răng không cònnữa. Răng không còn nên phải dùng cối giã trầu, vẫn là cái giọng điệu ấy, nhà thơ tiếp tụcmỉa mai bọn trưởng giả học làm sang:Lẳng lặng mà nghe nó chúc sangĐứa thì mua tước, đứa mua quanPhen này ông quyết đi buôn lọngVừa chửi vừa la cũng đắt hàng.Ở bất kì thời kì lịch sử nào cũng vậy, khi xã hội đã trở nên mục ruồng, giai cấp thốngtrị sa đọa, thối nát... thì việc mua quan bán tước là chuyện hiển nhiên, không có gì khóhiểu. Thời Tú Xương là một thời như thế. Con người ta sống sao cho sang, cho đẹp là mộtao ước, một khát khao lành mạnh. Tuy nhiên làm nên cái sang, cái đẹp ấy đâu phải là dođịa vị, hàm đố, đo tước, đo quan. Tước hay quan cũng chỉ là bề ngoài như quần áo vậy.Cái bề ngoài ấy chỉ trở nên có nghĩa khi bên trong con người có một tâm hồn và trí tuệDoc24.vnđẹp đẽ, lành mạnh. “Y phục phải xứng ky đức” là thế. Tú Xương căm uất cái thói trưởnggiả học làm sang của bọn người nhố nhăng này. Thì ra quan, tước của chúng chẳng qua làđo mua, đo bán, một thứ bộ dạng đi vay, đi mượn chứ nói gì đến những phẩm chất và tưcách bên trong. Câu thơ lặp lại mấy chữ "đứa thì mua tước, đứa mua quan” đã vẽ nêncảnh tượng nhốn nháo, đua đòi kệch cỡm của bọn vô học chốn quan trường. Người đọcdường như cũng hả hê bõ tức khi ông hạ câu thơ “Vừa chửi vừa la cũng đắt hàng”. Sốnglâu và sống sang là nội dung của hai lời chúc đầu. Nhưng qua hai lời chúc ấy lại thấy tấtcả sự nhếch nhác, bệ rạc của bọn người này. Đã thế nhà thơ còn bồi thêm cho chúngnhững cú đòn ẩm liên tiếp. Nếu như hai lời chúc đầu là chúc sống lâu và sống sang thìhai khổ thơ cuối cùng chúc nhau “cái sự giàu” và “sự lắm con”.Nó lại mừng nhau cái sự giàu.Trăm ngàn vạn mớ để vào đâu?... Nó lại mừng nhau sự lắm conSinh năm đề bảy được vuông trònThái độ châm biếm của nhà thơ thể hiện ngay việc lặp lại các cụm từ “nó lại, “cái sựgiàu” và “sự lắm con”. Cách diễn đạt theo kiểu ngoa ngôn như “trăm ngàn vạn mớ” “sinhnăm đẻ bảy” cũng là nhằm thể hiện thái độ mỉa mai, giễu cợt về sự ôhợp, lộn xộn của lũngười hợm của. Và cùng như hai khô thơ trên, cứ sau mỗi lời bọn chúng chúc nhau, TúXương lại nêu lời bình luận cùa chính mình. Qua những lời bình luận ấy mà nhà thư thểhiện rõ hơn thái độ và tình cảm của ông. Không hiểu sao dọc nhừng lời dự đoán của nhàthơ về bọn đông con, lắm của, nào là Phen này ắt hẳn gà ăn bạc Đồng rụng đồng rơi lọphải cầu hoặc Phố phường chật hẹp người đông đúc Bồng bế nhau lên nó non ”,người đọc chỉ thấy buồn cười về một hiện thực nhố nhăng, một hiện thực đậm màu hàihước.Năm mới chúc nhau là một trong những bài thơ đặc sắc, tiêu biểu cho khuynh hướngvà nguồn mạch châm biếm trào phúng của nhà thơ Trần Tế Xương. Đó là những lời “chúcTết” hết sức độc đáo dưới một hình thức cũng hết sức độc đáo: chúc mà thực ra là chửi, làchâm hiếm. Tuy là chửi mà vẫn thành thơ, và lại là thơ hay. Bài thơ mang lại cho bạn đọcmột tình cảm hả hê, sung sướng, bõ hờn, bõ tức. Nó cũng gợi lên nhiều cảm hứng khiếnDoc24.vnngười đọc dễ “nhại” và muốn “nhại” theo cái giọng điệu trào phúng châm biếm của ôngmỗi khi gặp cảnh chướng tai gai mắt đời. Chẳng thế mà có người đã “bắt chước” làmthêm mấy câu thơ nối tiếp vào bài thơ trên, đọc lên nghe chẳng khác gì của chính nhà thơ:Bắt chước ai ta chúc mấy lờiChúc cho khắp hết cả trên đờiVua quan sĩ thứ người muôn nướcSao được cho ra cái giống người.Đấy chính là bằng chứng hùng hồn về sức sống của hài thơ.Trên đây chỉ là phần trích dẫn 10 trang đầu của tài liệu và có thế hiển thị lỗi font, bạn muốn xem đầyđủ tài liệu gốc thì ấn vào nút Tải về phía dưới.