Phân tích hình ảnh chuyến tàu đêm chạy qua phố huyện trong truyện ngắn Hai đứa trẻ của Thạch Lam

Phân tích hình ảnh chuyến tàu đêm chạy qua phố huyện trong truyện ngắn Hai đứa trẻ Bài tham khảo 1 Truyện ngắn Hai đứa trẻ của Thạch Lam in trong tập N ắng trong v ườn (Nhà xu ất bản Đời nay, Hà Nội, năm 1938). Đây là một kiểu truy ện ngẳn trữ tình có nhi ều chi tiết ngỡ như vụn vặt, vô nghĩa, nhưng kì thực đã được tác giả chọn lọc và s ắp x ếp một cách chặt chẽ để diễn tả tâm trạng nhân vật. N ội dung tác ph ẩm đi sâu miêu t ả những cảnh đời thường, những số phận nghèo khổ, tối tăm trong xã hội cũ. Qua đó, tác giả gửi gắm một cách kín đáo, nhẹ nhàng nhưng không kém phần thấm thía t ư t ưởng nhân đạo đáng quý. Truyện có nhiều cảnh: cảnh ngày tàn, chợ tàn và những kiếp người tàn. Hình ảnh chuyến tàu đêm chạy qua phố huyện có ý nghĩa sâu sắc khiến người đọc xúc đ ộng. Hình ảnh đoàn tàu đêm là thế giới ước mơ, khát vọng của người nghèo. Hai đứa trẻ là chị em Liên và An, chị khoảng mười hai mười ba, em độ lên bảy lên tám. Các nhân vật khác như những đứa trẻ bới rác, mẹ con chị Tí hàng n ước, bà c ụ Thi điên say rượu, bác phở Siêu, vợ chồng con cái nhà xẩm mù… góp phần tô đậm b ức tranh cuộc sống khốn khó và tẻ nhạt. Thời gian là từ x ẩm t ối cho đ ến n ửa đêm. B ối cảnh của truyện là một phố huyện nhỏ nghèo nàn, hiu hắt nằm ở giữa thôn xóm và cánh đồng, có đường xe lửa chạy qua. Buổi chiều nơi phố huyện với những âm thanh và hình ảnh báo hiệu một ngày tàn: tiếng trống thu không trên cái chòi của huyện nhỏ. Phương tây đỏ rực như lửa cháy và những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn. Dãy tre làng trước mặt đen lại và c ắt hình rõ rệt trên nền trờ Chiều, chiều rồi. Một chiều êm ả như ru, văng vẳng tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồng ruộng theo gió nhẹ đưa vào, ánh mặt trời sắp tắt, tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồng, tiếng muỗi vo ve trong bóng tối. Sau một ngày làm lụng cực nhọc, cái chờ đợi mọi người là bóng tối và sự yên lặng quạnh hiu. Cảnh chợ chiều đã vãn càng làm nổi rõ cái nghèo: rác rưởi vung vãi trên nền chợ và những đứa trẻ lom khom tìm kiếm những gì có thể dùng được cho cu ộc s ống nghèo khổ của gia đình chúng. Bên cạnh cảnh ngày tàn, chợ tàn là những kiếp người tàn tạ: ch ị Tí v ới hàng n ước sơ sài, bác Siêu với gánh phở bập bùng ánh lửa, gia đình bác x ẩm mù v ới mảnh chi ếu trải ra đất… Tất cả đều thoáng hiện, đơn điệu, lặng lẽ, rồi bị nhấn chìm trong bóng tối. Cảnh chiều buông, đêm đến được tác giả miêu tả để làm nền cho hình ảnh đoàn tàu xuất hiện. Tác giả miêu tả hình ảnh đoàn tàu và thói quen đón đợi đoàn tàu c ủa hai đ ứa tr ẻ thật chi tiết, tỉ mỉ. Lí do chờ đợi tàu của hai đứa trẻ bao gồm c ả vi ệc ch ờ tàu đ ến đ ể bán hàng cho khách xuống tàu và cái chính là để thỏa mãn niềm khao khát, mong m ỏi được nhìn ngắm đoàn tàu. Hai chị em Liên và An đã sống qua một ngày m ệt m ỏi và t ẻ nhạt. Chúng ch ỉ bán được vài món hàng rẻ tiền như bao diêm, gói thuốc lào, bánh xà phòng… Đ ến t ối thì kiểm hàng và đếm lại số tiền nhỏ nhoi. Hai đứa trẻ trơ trọi trong bóng tối, trên chi ếc chõng cũ sắp gãy giữa không khí oi bức và tiếng muỗi kêu ran. Ch ỉ có m ột ng ười đ ến với các em, đó là bà cụ Thi, một bà già hơi điên tối tối thường ghé mua rượu uống. Các em chờ đoàn tàu đêm chạy ngang qua trong tâm trạng vô cùng háo hức. Sự xuất hiện của hàng nước chị Tí, gánh phở bác Siêu… là cái mốc để các em đo đếm thời gian đang xích lại gần với chuyến tàu. Cả hai chị em đều buổn ng ủ ríu c ả mắt nh ưng v ẫn cố thức để chờ. Cho đến khi An không thể thức được nữa, gối đầu lên đùi chị, mi mắt sắp sửa rơi xuống, còn dặn với: Tàu đến chị đánh thức em dậy nhé. Hai chị em cố thức chỉ vì muốn được nhìn chuyến tàu đó là sự hoạt động cuối cùng của đêm khuya. Với hai đứa trẻ, con tàu đâu chỉ đơn thuần là con tàu mà là c ả m ột th ế giới khác hẳn cái vầng sáng ngọn đèn của chị Tí và ánh l ửa c ủa bác Siêu. Có l ẽ chính vì vậy mà hình ảnh chuyến tàu được Thạch Lam tập trung miêu tả một cách tỉ mỉ, kĩ lưỡng theo trình tự thời gian, qua tâm trạng chờ mong của hai nhân vật Liên và An. Đoàn tàu chưa tới nhưng đã được báo trước từ xa với ánh đèn của ng ười gác ghi và tiếng còi tàu theo gió vẳng lại. Tiếp theo là Liên trông thấy ngọn lửa xanh biếc, sát mặt đất như ma trơi, rồi nghe thấy tiếng còi xe lửa trong đêm khuya kéo dài ra theo ng ọn gió xa xôi. Sau đó, hai chị em nghe thấy tiếng dồn d ập, ti ếng xe rít m ạnh vào ghi, kèm theo một làn khói bừng sáng trắng lên đằng xa, tiếp đ ến ti ếng hành khách ồn ào khe khẽ. Thế rồi, tàu rầm rộ đi tới, các toa đèn sáng trưng, nh ững toa h ạng trên sang tr ọng lố nhố những người, đồng và kền lấp lánh. Cuối cùng là c ảnh tàu đi xa d ần m ất hút trong đêm tối mênh mông, để lại những đốm than đỏ bay tung trên đường sắt, cái chấm nhỏ của chiếc đèn xanh treo trên toa sau cùng, xa xa mãi rồi khuất sau rặng tre… Cách quan sát, miêu tả của Thạch Lam rất tinh tế và giàu tính ngh ệ thu ật. Tác gi ả quan sát, miêu tả hình ảnh đoàn tàu đêm từ Hà Nội về theo trình tự lúc tàu t ừ xa, lúc tàu đến rồi xa dần bằng nhiều giác quan cùng với rất nhiều sắc thái c ảm giác; b ằng s ự đan xen giữa hồi ức và thực tại. Chuyến tàu đi qua ph ố huy ện ch ỉ trong m ột kho ảng thời gian rất ngắn nhưng đã để lại cho hai đứa trẻ bao nhiêu cảm xúc và nuối tiếc. Phố huyện rầm rộ, ồn ào lên trong chốc lát rồi lại chìm sâu vào bóng đêm yên tĩnh. G ần như đã thành nếp, những người dân phố huyện chỉ chấm dứt hoạt động khi chuy ến tàu đêm đã đi xa. Đối với chị em Liên, đoàn tàu đến từ Hà Nội gợi lại nh ững k ỉ ni ệm đ ẹp. Liên l ặng l ẽ mơ tưởng đến Hà Nội xa xăm…, nơi hai chị em đã sống th ời th ơ ấu êm ấm và sung sướng khi thầy chưa mất việc. Đó là cuộc sống ở một thời chưa xa, hoàn toàn khác v ới cuộc sống ở phố huyện buồn tẻ và nghèo nàn này. Đoàn tàu còn là hình ảnh của tương lai, nó khiến người ta hình dung ra một th ế giới giàu sang, đông đúc, nhộn nhịp, đầy âm thanh và ánh sáng. Việc Liên và An đón đợi đoàn tàu xuất phát từ nhu cầu bức thiết về tinh thần mu ốn thoát kh ỏi cu ộc s ống bu ồn chán hiện tại và được sống trong một thế giới mới tươi đẹp hơn. Đối với người đọc, vẻ đẹp của đoàn tàu và thái độ háo hức, sung sướng đ ến l ặng người của hai đứa trẻ khi ngắm đoàn tàu không chỉ đem đến m ột thoáng vui mà còn gợi thật nhiều bâng khuâng, thương cảm. Đúng là hai đứa trẻ vui vì niềm khao khát, đợi ch ờ v ừa đ ược th ỏa mãn. Nh ưng đoàn tàu ấy lại thuộc về một thế giới quá xa xôi và nó càng sáng rực, vui vẻ, huyên náo bao nhiêu thì càng làm cho cảnh sống nơi phố huyện trở nên tăm t ối, bu ồn t ẻ và chìm lặng bấy nhiêu. Chỉ có hình ảnh đoàn tàu lướt qua hằng đêm mà những ng ười dân phố huyện ai cũng nôn nao chờ đợi. Người đọc cùng Thạch Lam thông cảm với tâm trạng của lớp người sống lầm lũi trong tăm tối, nghèo khổ. Tuy thế, truy ện cũng nhen nhóm trong lòng người đọc hi vọng vượt lên sự tẻ nhạt, tầm thường của cuộc sống hằng ngày. Truyện ngắn Hai đứa trẻ đi sâu vào phản ánh thế giới tâm hồn của nh ững con người cùng khổ trong xã hội cũ. Hình ảnh đoàn tàu chỉ xuất hiện thoáng qua rồi vụt tắt nhưng nó vẫn là ánh sáng của niềm vui. Như một niềm an ủi, m ột n ỗi khát khao, m ột mơ ước không bao giờ tắt, một chút tươi sáng cho cuộc đời tăm t ối tri ền miên c ủa những số phận hẩm hiu, bất hạnh nhưng vẫn hi vọng vào một ngày mai tươi sáng hơn. Bài tham khảo 2 Con tàu là sản phẩm của nền văn minh phương Tây, xuất hiện ở Vi ệt Nam trong bối cảnh người Pháp tiến hành công cuộc khai thác thuộc địa Đông Dương. S ự xu ất hiện của nó không chỉ làm thay đổi đời sống kinh tế – xã hội, mà còn đem đến cho văn chương Việt Nam một nguồn thi liệu mới. Giờ đây, bên cạnh hình ảnh con thuy ền – bến sông, trong văn chương nước nhà đã có thêm hình ảnh sân ga – con tàu. Gi ữa r ất nhiều sáng tác trước 1945, chúng ta thấy truyện ngắn Hai đứa trẻ của Thạch Lam đã miêu tả thành công hình tượng con tàu – hình tượng mở ra nhiều khía cạnh khác nhau của hiện thực đời sống xã hội đương thời. Trước hết, hình tượng con tàu được nhà văn miêu tả nhằm thể hiện tình trạng tàn lụi của cuộc sống. Cuộc sống “đang cùn đi, gỉ đi” (Nam Cao) vốn là một chủ đ ề ph ổ biến trong văn chương trước cách mạng tháng Tám. Với mỗi nhà văn, ch ủ đ ề này s ẽ được thể hiện theo từng cách khác nhau. Trong Hai đứa trẻ, hiện thực cuộc sống được nhà văn Thạch Lam quan sát qua tình huống con tàu về ga. Như đã bi ết, b ối c ảnh câu chuyện Hai đứa trẻ là khu phố huyện nghèo. Ở đây có đường sắt chạy qua, có sân ga để con tàu theo lịch trình hằng đêm về đón và trả khách. Con tàu vô hình trung đã tr ở thành một phần cuộc sống của khu phố huyện. Nó là niềm hy vọng của nhiều người trong cuộc mưu sinh. Bởi vậy, đêm đêm, mọi người vẫn thức để đợi con tàu về ga. Với chị em Liên, việc đợi tàu chủ yếu vì một lí do khác. Trong tác ph ẩm, hình t ượng con tàu được miêu tả qua cái nhìn của chị em Liên. Nghệ thuật miêu tả của nhà văn theo lối từ xa đến gần. Khi con tàu sắp về đến sân ga, nó đ ược nh ận ra qua “ng ọn l ửa xanh biếc” và tiếng còi “trong đêm khuya kéo dài ra theo ngọn gió xa xôi”. G ần h ơn, con tàu hiện ra với “một làn khói bừng sáng trắng”, với “các toa đèn sáng tr ưng, chi ếu ánh c ả xuống lòng đường”. Mọi hình ảnh, âm thanh, ánh sáng… của đoàn tàu đều được hai chị em Liên quan sát kỹ lưỡng. An nói với Liên: “Tàu hôm nay không đông ch ị nh ỉ”. Câu nói này chỉ ra hai hiện thực. Thứ nhất, chị em Liên vẫn h ằng đêm th ức đ ợi tàu. Th ứ hai, so với trước, chuyến tàu hôm nay vắng khách hơn. Ở một hoàn cảnh khác, chuy ện đông khách, vắng khách sẽ là chuyện bình thường. Nhưng trong trường hợp này, nh ận xét của An có ý nghĩa khắc sâu chủ đề tư tưởng “cuộc sống đang tàn lụi” của nhà văn. Để thấy rõ điều này, cần phải đặt câu nói của An trong hệ thống những câu văn khác của tác phẩm. Chúng tôi muốn nói tới ba câu văn, đoạn văn sau: – “Hôm nay, ngày phiên mà bán hàng cũng chẳng ăn thua gì”. – “Giờ muộn thế này mà họ chưa ra nhỉ?”. – “Trước kia, ở sân ga, có mấy hàng cơm mở đón khách, đèn sáng cho đến n ửa đêm. Nhưng bây giờ họ đóng cửa cả rồi, cũng im lặng tối đen như ngoài phố”. Câu thứ nhất là cảm nghĩ của Liên, câu thứ hai là lời chị Tý, còn đoạn trích dẫn thứ ba là miêu tả của nhà văn về những hàng quán ở sân ga. Suốt m ột ngày ch ợ phiên mà Liên bán hàng “chẳng ăn thua gì”. Khách hàng ch ị Tý không ra mua hàng đ ều đ ặn nh ư mọi khi. Cảnh những hàng quán ở sân ga thật tàn tạ. Cái t ấp n ập “đèn sáng cho đ ến nửa đêm” giờ chỉ còn là dĩ vãng. Hiện thực trước mắt th ật u buồn: nh ững hàng c ơm cửa đóng then cài, chìm nghỉm giữa bóng đêm dày nặng. Liên kết nh ững hình ảnh, chi tiết nói trên, chúng ta nhận ra chủ ý nghệ thuật của Thạch Lam. Nhà văn không triết lý kiểu như Nam Cao mà để các hình thức nghệ thuật tự “lên tiếng”. Văn Thạch Lam nh ẹ nhàng mà sâu sắc là vì vậy. Hình tượng con tàu ngoài ý nghĩa tả thực còn mang ý nghĩa biểu trưng. Tính ch ất biểu trưng của nó được xác nhận qua luồng ánh sáng rực rỡ. Trong c ảm nhận c ủa những tâm hồn thơ trẻ như Liên và An, ánh sáng con tàu gợi về một th ế gi ới khác “vui vẻ và huyên náo” hơn. Nó đối lập với cái u bu ồn, thinh lặng c ủa không gian ph ố huyện. “Con tàu như đã đem một chút thế giới khác đi qua. M ột th ế gi ới khác h ẳn, đối với Liên, khác hẳn các vầng sáng ngọn đèn của chị Tý và ánh l ửa của bác Siêu”. Trên nền cảm nhận về sự đối lập của hai thứ ánh sáng đó, tâm hồn Liên nảy sinh nh ững khát khao về sự đổi thay cuộc sống. Rõ ràng, những đứa trẻ như Liên, An đã m ất đi cái hồn nhiên, trong trẻo của tuổi thơ. Thay vào đó là nỗi buồn, là s ự t ự c ố g ắng đ ể hy vọng vào một ngày mai. Chuyện hai chị em c ố thức đ ể đ ợi tàu chính là vì cái l ẽ ấy. Ta hiểu vì sao khi con tàu vừa rời khỏi sân ga, Liên l ập t ức “l ặng theo m ơ t ưởng”. Tâm hồn Liên đang tìm về với thế giới của ánh sáng rực rỡ và âm thanh huyên náo. Khi vi ết câu văn “Liên lặng theo mơ tưởng”, Thạch Lam hình như cũng đang đau đáu v ề m ột s ự đổi thay! Thạch Lam là nhà văn xuất sắc trước Cách mạng tháng Tám. Nh ững vi ệc h ết s ức bình thường trong đời sống đã được nhà văn miêu tà một cách chân thực, sâu s ắc, g ợi nên nhiều nghĩ suy. Truyện ngắn Hai đứa trẻ, với hình ảnh đoàn tàu đi qua ph ố huy ện chỉ vài ba phút trong đêm là hình ảnh đầy ý nghĩa. Giữa một buổi chiều là buồn tẻ, “tiếng trống thu không” vang lên “từng tiếng một” để gợi buổi chiều. Rồi màn đêm dần dần đến mà dấu hi ệu là “dãi tre làng đen l ại” và “bóng tối ngập đầy dần cái buồn của buồi chiều quê thấm thía và tâm h ồn ngây th ơ” trong đôi mắt của Liên. Phố huyện về đêm gần như vắng tanh, chỉ có vài “ng ọn đèn lay đọng trên chõng hàng của chị Tí”, gánh phở bác Siêu, vợ chồng bác Xẩm. Tuy “buồn ngủ rức cả mắt”, chị em Liên vẫn cố thức, để bán hàng v ới hy v ọng “may ra còn có một vài người mua”. Song “Liên và em cố thức là vì cớ khác, vì mu ốn đ ược nhìn chuyến tàu, đó là hoạt động cuối cùng của đêm khuya”. Thạch Lam khá am hiểu tình cảm của người dân nghèo nơi phố huyện nhỏ này. Đoàn tàu đến là hoạt động náo nhiệt nhất của đêm khuya, đem đ ến cho m ọi ng ười cái hy vọng được nhìn thấy “một chút thế giới khác”. Nhà văn đã miêu t ả đoàn tàu đêm một cách chi tiết và trân trọng. Đó cũng chính là s ự trân trọng ước mu ốn c ủa con người. Nhà văn đã miêu tả từ những đấu hiệu đầu tiên: “M ấy ng ười làm công ở hi ệu khách đi đón bà chủ ở tỉnh về”, “hai ba người cầm đèn lồng lung lay các bóng dài”, “đèn ghi đã ra”. Con tài từ xa đang tiến đến với “ng ọn l ửa xanh bi ếc, sát m ặt đ ất nh ư ma trơi. Rồi tiếng còi xe lửa ở đâu vang lại, trong đêm khuya kéo dài ra ng ọn gió xa xôi”. Dấu hiệu ấy khiến mọi người xôn xao; tiếng bác Siêu báo đ ền ghi đã ra, ti ếng của Liên gọi em An. Và chuyến tàu đến: “Tiếng còi đã rít lên, và rầm rộ đi t ới. Liên đ ắt em đ ứng d ậy để nhìn đoàn xe vượt qua, các tòa đèn sáng trưng, chiếu ánh sáng c ả xu ống đ ường”. Trước mắt Liên “những toa hạng trên sang trọng lố nhố những ng ười, đồng và k ềnh lấp lánh, và các cửa kính sáng”. Chuyến tàu đi qua, “để lại những đốm than đ ỏ bay tung trên đường sắt”, “cái chấm nhỏ của chiếc đèn xanh treo lên trên toa sau cùng, xa xa mãi rồi khuất sau rặng tre”. Thạch Lam đã quan sát và miêu tả bằng những chi tiết khá sâu nét. ánh sáng, màu sắc, âm thanh, hoạt động được thể hiện phù hợp và đầy sức gợi cảm trong đêm tối. Vì sao chị em Liên và mọi người lại háo hức chờ đón đoàn tàu nh ư v ậy? Chuy ến tàu về gợi cho “hai đứa trẻ” cảm xúc gì? Phải sành tâm lý tr ẻ th ơ lắm m ới có đ ược dòng miêu tả như vậy? Đoàn tàu đi qua gợi lên trong các em nhiều ý nghĩa l ắm. Hình ảnh con tàu gợi lại trong chị em Liên trong dòng mơ tưởng về “Hà Nội xa xăm, Hà N ội sáng rực vui vẻ và huyên náo”, nơi các em đã sống một thời êm ấm và sung s ướng. Đó là một thế giới khác, một thế giới đã qua, khác hẳn nơi phố huy ện buồn t ẻ và nghèo nàn. Đó là thể giới của ước mơ và không biết bao giờ còn có dịp trở lại. Thạch Lam đã dẫn người đọc cùng ông về mộ phố huy ện nghèo nàn, bu ồn t ẻ và đơn điệu, cùng ông cảm thông với cuộc sống của một lớp người, sống không có hy vọng vào ngày mai, nếu có chăng là nhìn thấy thoáng qua sự ồn ào, v ẻ sang tr ọng c ủa người khác. Phố huyện bây giờ, khi đoàn tàu đã đi xa, “ch ỉ còn đêm khuya, ti ếng tr ống cầm canh và tiếng chó cắn”, chỉ còn “vợ chồng bác xẳm ngủ gục trên manh chi ếu t ự bao giờ”, và “hình ảnh thế giới quanh mình, mờ mờ đi trong đôi mắt” c ủa Liên. Ph ải chăng dưới ngòi bút của Thạch Lam, cuộc sống chẳng còn ý nghĩa gì? Không, dù ch ưa làm được gì cho còn người nghèo khổ, Thạch Lam đã góp một tiếng nói cảm thông, đã nhen nhóm trong họ một chút hy vọng, để vượt lên teên cái t ẻ nhạt, t ầm th ường c ủa cuộc sống. Miêu tả cả một lớp người và tâm trạng của họ như thế, chúng ta thấy được lòng trắc ẩn của nhà văn trước số phẩn của con người. Vì thế, truy ện ngắn Hai đ ứa trẻ là một truyện ngắn hay, gợi lên trong người đọc nhiều nghĩ suy trước s ố ph ận con người, nhất là những con người nhỏ bé. Bài tham khảo 3 Thạch Lam là nhà văn xuất sắc trước Cách mạng tháng Tám. Nh ững vi ệc h ết s ức bình thường trong đời sống đã được nhà văn miêu tả một cách chân thực, sâu s ắc, g ợi nên nhiều nghĩ suy. Truyện ngắn Hai đứa trẻ, với hình ảnh đoàn tàu đi qua ph ố huy ện chỉ vài ba phút trong đêm là hình ảnh đầy ý nghĩa. Giữa một buổi chiều là buồn tẻ, “tiếng trống thu không” vang lên “từng tiếng một” để gợi buổi chiều. Rồi màn đêm dần dần đến mà dấu hiệu là “dãy tre làng đen l ại” và “bóng tối ngập đầy dần cái buồn của buổi chiều quê thấm thìa và tâm h ồn ngây th ơ” trong đôi mắt của Liên. Phố huyện về đêm gần như vắng tanh, chỉ có vài “ng ọn đèn lay đọng trên chõng hàng của chị Tí”, gánh phở bác Siêu, vợ chồng bác xẩm. Tuy “buồn ngủ rức cả mắt”, chị em Liên vẫn có thức, để bán hàng v ới hi v ọng “may ra còn có một vài người mua”. Song “Liên và em cố thức là vì cớ khác, vì mu ốn đ ược nhìn chuyến tàu, đó là hoạt động cuối cùng của đêm khuya”. Thạch Lam khá am hiểu tình cảm của người dân nghèo nơi phố huyện nhỏ này. Đoàn tàu đến là hoạt động náo nhiệt nhất của đêm khuya, đem đ ến cho m ọi ng ười cái hi yọng được nhìn thấy “một chút thế giới khác”. Nhà văn đã miêu tả đoàn tàu đêm một cách chi tiết và trân trọng. Đó cũng chính là sự trân trọng ước muốn của con người. Nhà vãn đã miêu tả từ những dấu hiệu đầu tiên: “M ấy ng ười làm công ở hi ệu khách đi đón bà chủ ở tỉnh về”, “hai ba người cầm đèn lồng lung lay các bóng dài”, “đèn ghi đã ra”. Con tàu từ xa đang tiến đ ến v ới “ng ọn l ửa xanh bi ếc, sát m ặt đ ất nh ư ma trơi. Rồi tiếng còi xe lửa ở đâu vang lại, trong đêm khuya kéo dài ra ng ọn gió xa xôi”. Dấu hiệu ấy khiến mọi người xôn xao; tiếng bác Siêu báo đèn ghi đã ra, ti ếng của Liên gọi em An. Và chuyến tàu đến: “Tiếng còi đã rít lên, và rầm rộ đi t ới. Liên d ắt em đ ứng d ậy để nhìn đoàn xe vượt qua, các toa đèn sáng trưng, chiếu ánh sáng c ả xu ống đ ường”. Trước mắt Liên “những toa hạng trên sang trọng lố nhố những người, đồng và kền lấp lánh, và các cửa kính sáng”. Chuyến tàu đi qua, “đ ể l ại nh ững đ ốm than đ ỏ bay tung trên đường sắt”, “cái chấm nhỏ của chiếc đèn xanh treo lên trên toa sau cùng, xa xa mãi rồi khuất sau rặng tre”. Thạch Lam đã quan sát và miêu tả bằng những chi tiết khá sâu nét. Ánh sáng, màu sắc, âm thanh, hoạt động được thể hiện phù hợp và đầy sức gợi cảm trong đêm tối. Vì sao chị em Liên và mọi người lại háo hức chờ đón đoàn tàu nh ư v ậy? Chuy ến tàu về gợi cho “hai đứa trẻ” cảm xúc gì? Phải sành tâm lí trẻ th ơ lắm m ới có đ ược dòng miêu tả như vậy. Đoàn tàu đi qua gợi lên trong các em nhi ều ý nghĩa l ắm. Hình ảnh con tàu gợi lại trong chị em Liên trong dòng mơ tưởng về “Hà Nội xa xăm, Hà N ội sáng rực vui vẻ và huyên náo”, nơi các em đã sống một thời êm ấm và sung s ướng. Đó là một thế giới khác, một thế giới đã qua, khác hẳn nơi phố huy ện buồn t ẻ và nghèo nàn. Đó là thế giới của ước mơ và không biết bao giờ còn có dịp trở lại. Thạch Lam đã dẫn người đọc cùng ông về một phố huyện nghèo nàn, buồn tẻ và đơn điệu, cùng ông cảm thông với cuộc sống của cả một lớp ng ười, s ống không có hi vọng vào ngày mai, nếu có chăng là nhìn thấy thoáng qua sự ồn ào, v ẻ sang tr ọng c ủa người khác. Phố huyện bây giờ, khi đoàn tàu đã đi xa, “ch ỉ còn đêm khuya, ti ếng tr ống cầm canh và tiếng chó cắn”, chỉ còn “vợ chồng bác xẩm ngủ gục ữên manh chi ếu tự bao giờ”, và “hình ảnh thế giới quanh mình, mờ mờ đi trong đôi mát” c ủa Liên. Ph ải chăng dưới ngòi bút của Thạch Lam, cuộc sống chẳng còn ý nghĩa gì? Không, dù ch ưa lạ được gì cho con người nghèo khổ, Thạch Lam đã góp một tiếng nói cảm thông, đã nhen nhóm trong họ một chút hi vọng để vượt lên ừên cái tẻ nhạt, tầm thường c ủa cuộc sống. Miêu tả cả một lớp người và tâm trạng của họ như thế, chúng ta thấy được lòng trắc ẩn của nhả vãn trước số phận của con người. Vì thế, truyện ngắn Hai đứa trẻ là một truyện ngắn hay, gợi lên trong người đọc nhiều nghĩ suy trước s ố ph ận con người, nhất là những con người nhỏ bé.