Phân tích giá trị nhân đạo trong truyện ngắn Hai đứa trẻ của Thạch Lam

Giá trị nhân đạo trong truyện ngắn “Hai đứa trẻ” của Thạch Lam Dàn bài chi tiết I. ĐẶT VẤN ĐỀ – Thạch Lam là một trong những cây bút viết truyện ngắn tài hoa. Dẫu là viết về cuộc sống vất vả, cơ cực, bế tắc của người nông dân, người thị dân nghèo hay vi ết v ề những khía cạnh bình thường mà nên thơ của cuộc sống thì những trang văn của ông cũng chan chứa tình người. – Hai đứa trẻ là một truyện ngắn đặc sắc của Thạch Lam, in ở tập Nắng trong vườn (1938). – Hai đứa trẻ của Thạch Lam có giá trị nhân đạo thật sâu sắc. II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1. Giá trị nhân đạo thể hiện ở tình cảm xót thương c ủa tác giả đ ối v ới nh ững ng ười sống ở phố huyện nghèo: – Ông xót xa trước cảnh nghèo đói của những con người nơi đây: + Những “đứa trẻ con nhà nghèo ở ven chợ”, “chúng nhặt nhạnh thanh n ứa, thanh tre hay bất cứ cái gì đó có thể dùng được của các người bán hàng để lại”. + Thương mẹ con chị Tí, ngày mò cua bắt tép; tối đến mới dọn hàng n ước d ưới gốc cây bàng. Cuộc sống của chị vất vả, mòn mỏi, quẩn quanh, leo lét như ngọn đèn c ủa chị, ánh sáng chỉ đủ toả ra một vùng nhỏ mà thôi. + Thương bà cụ Thi xuất hiện với tiếng cười khanh khách, với dáng điệu đi lảo đảo, động tác uống rượu thì khác lạ “Cụ ngửa cổ ra đàng sau, uống một hơi cạn sạch”. + Thương bác phở Siêu bán phở gánh. Thu nhập quá ít ỏi vì phở là món quà xa x ỉ phẩm, hàng của bác thật ế ẩm. + Thương gia đình bác xẩm. Cuộc sống gia đình bác lay lắt nh ư ng ọn đèn tr ước gió. Gia tài của bác là chiếc đàn bầu và chiếc thau để xin tiền. Cu ộc s ống c ủa bác b ấp bênh. Cái đói, cái chết luôn kề cận. + Thương chị em Liên. Cuộc sống của chị em Liên cũng chẳng khá hơn cuộc s ống c ủa mọi người. Cửa hàng tạp hoá của chị em Liên “nhỏ xíu”. Hàng hoá thì lèo tèo mà khách hàng là những người nghèo khó. – Ông cảm thương cho cuộc sống quẩn quanh, tẻ nhạt, tù túng của những con ng ười nơi phố huyện nghèo. 2. Giá trị nhân đạo thể hiện ở sự phát hiện của Thạch Lam v ề nh ững phẩm ch ất t ốt đẹp của những người lao động nghèo nơi phố huyện. + Họ là những người cần cù, chịu thương, chịu khó: M ẹ con chị Tí ngày mò cua b ắt ốc, tối đến dọn hàng nước dẫu chẳng bán được là bao. Hai chị em Liên thay m ẹ trông coi gian hàng tạp hoá. Bác phở Siêu chịu khó bán phở gánh,… + Họ là những người giàu lòng thương yêu. Liên thương những đứa trẻ đi nh ặt nh ạnh những thứ người ta bỏ lại lúc chợ tàn. 3. Giá trị nhân đạo thể hiện ở sự trân trọng của nhà văn tr ước những ước m ơ c ủa người dân nghèo về một cuộc sống tốt đẹp hơn. – Ông trân trọng những hoài niệm, mơ ước của chị em Liên: Hai chị em mong ước được thấy ánh sáng của đoàn tàu, nhớ về quá khứ tươi đẹp khi gia đình còn sống ở Hà Nội. Đoàn tàu như đem đến cho hai chị em Liên “một chút thế giới khác”. – Ông muốn thức tỉnh những con người ở phố huyện nghèo, hướng h ọ t ới m ột cu ộc sống tốt đẹp hơn. III. KẾT THÚC VẤN ĐỀ – Giá trị nhân đạo được thể hiện thật sâu sắc trong tác phẩm: xót thương những con người nghèo khổ, phát hiện và miêu tả được những phẩm chất tốt đẹp của người lao động, trân trọng những ước mơ về cuộc sống tốt đẹp hơn của họ. – Cùng với những truyện ngắn khác của ông, Hai đứa trẻ đã góp ph ần th ể hi ện s ự tài hoa, xuất sắc của Thạch Lam trong viết truyện ngắn trước Cách mạng tháng Tám 1945. Bài văn mẫu: Thạch Lam là một trong những cây bút chủ lực của nhóm “Tự lực văn đoàn”. Sáng tác của ông bao gồm nhiều thể loại: truyện ngắn, tiểu thuyết, kí sự, phê bình…Nhưng lĩnh vực thành công nhất của ông là truyện ngắn.Trong những truyện ngắn có khuynh hướng hiện thực cuộc sống của Thạch Lam có thể nói “Hai đứa tr ẻ” là m ột tác ph ẩm thành công tiêu biểu.Truyện không có những tình tiết hấp dẫn, li kì, gây cấn ch ỉ xoay quanh sinh hoạt của người dân ở một phố huyện nghèo trong khoảng th ời gian ng ắn ngủi nhưng qua đó Thạch Lam đã đặt ra những vấn đề có ý nghĩa XH sâu sắc. Đọc “Hai đứa trẻ” chúng ta thấy bao trùm lấy câu chuy ện là cu ộc sống x ơ xác, tiêu điều của một phố huyện nghèo. Cuộc sống đó đã được tác giả miêu tả ở m ột th ời điểm hết sức tiêu biểu-thời điểm ngày lụi tàn: “Trống thu không từng tiếng m ột vang lên”, “phương Tây đỏ rực như lửa cháy”, “những đám mây ánh h ồng nh ư nh ững hòn than sắp tàn”, “ngoài ruộng tiếng ếch nhái kêu rang vọng vào phố ch ợ..”. M ột kho ảng không gian mênh mông của đồng ruộng vừa đẹp lại vừa buồn gợi ra trước mắt người đọc. Trên nền của bức tranh ấy, cuộc sống của người những người dân phố huy ện được Thạch Lam miêu tả hết sức đặc sắc: Khi trời nhá nhem tối, mẹ con chị Tí bày cái hàng nước ra dưới gốc cây bàng. Liên dọn dẹp c ủa hiệu t ạp hóa rồi c ộng s ổ tính ti ền. Bà cụ Thi đến cửa hàng Liên mua một cút rượu, ngửa cổ uống sạch rồi biến đi lẫn vào trong bóng tối với tiếng cười khanh khách. Đám trẻ con t ụ h ọp ch ơi đùa trên các th ềm nhà. Bác Siêu dọn gánh hàng phở ra bên bếp lửa bập bùng. Gia đình bác Xẩm ngồi trên manh chiếu, trước cái thau trắng chờ có khách để hát kiếm tiền. Qua ngòi bút chấm phá tinh tế của Thạch Lam chúng ta thấy cu ộc s ống ở ph ố huyện nghèo ấy hiện ra như một thế giới đang hấp hối, tàn lụi. Trong bối cảnh ấy, hai chị em Liên và An cũng như những ng ười dân ph ố huy ện vừa náo nức vừa khắc khoải, mòn mỏi chờ đợi chuyến tàu t ừ Hà N ội v ề đi ngang qua phố huyện. Đêm nào cũng vậy, khi trời vừa bắt đầu tối thì hai chị em đã thấp thỏm chờ đợi chuyến tàu. Rồi chuyến tàu đến như hằng đêm nó vẫn thường đ ến v ới s ức h ấp dẫn kì lạ đối với hai chị em Liên-An cũng như người dân nghèo của phố huyện. Tàu đến với tiếng còi và tiếng rầm rộ của bánh xe. Liên dắt em đứng lên đ ể nhìn chuyến tàu vụt qua, chuyến tàu đầy sức hấp dẫn bởi nó tràn ngập ánh sáng. Ở nh ững toa đèn sáng trưng chiếu ánh cả xuống đường. Những toa thuộc hạng sang tr ọng l ố nhố người; đồng và kềnh lấp lánh. Cái nguồn sáng ấy vút qua, biến vào đêm t ối đ ể l ại những đóm than nhỏ bay tung tóe trên mặt đường… Chuyến tàu đêm ấy đã khơi gợi lên trong hồn Liên bao bi ến đ ộng. Đó là hoài ni ệm về Hà Nội thuở xa xăm. Hà Nội sáng rực, vui vẻ và huyên náo. Đối với Liên, con tàu như đã đem một chút thế giới khác đi qua. Thế giới ấy khác hẳn v ới th ế gi ới mà Liên đang sống, khác hẳn với vầng sáng nhỏ nhoi của ngọn đèn ch ị Tí và ánh l ửa b ập bùng trong gáng hàng của bác Siêu… Nhìn lại toàn bộ câu chuyện, người đọc không khỏi thắc m ắc vì sao h ằng đêm ch ị em Liên-An cứ mòn mỏi đợi chuyến tàu đi ngang qua phố huy ện? Vì sao hình ảnh con tàu tràn ngập ánh sáng lại dấy lên trong tâm hồn Liên bao biến động? B ởi vì trong cu ộc sống thường ngày ở phố huyện xơ xác, tiêu điều ấy, họ không thể tìm đâu ra niềm vui. Cuộc sống diễn ra chung quanh họ hết sức đơn điệu, nhạt nhẽo, vô v ị…Chuy ến tàu sáng rực đối với người dân phố huyện là hình ảnh của một thế giới khác hẳn, đối l ập hoàn toàn với cái thế giới mà Liên và An đang sống- đó là thế giới c ủa văn minh, ni ềm vui và hạnh phúc. Từ đó mà ta cũng nắm bắt được vấn đề sâu sắc mà Thạch Lam gửi g ắm vào truyện: Đó là khát vọng vươn ra thế giới văn minh, hạnh phúc của nh ững con ng ười nhỏ bé-giá trị nhân đạo sâu sắc của tác phẩm. Bên cạnh giá trị về mặt chủ đề, “Hai đứa trẻ” còn nổi bật lên những đặc s ắc v ề nghệ thuật, thể hiện tập trung qua ngòi bút miêu tả của Thạch Lam trong vi ệc tả người, tả cảnh cũng như miêu tả tâm trạng của con người. Gắn liền v ới ngh ệ thuật miêu tả là thủ pháp đối lập đã được nhà văn sử dụng hết s ức thành công trong truy ện. Trước hết là sự đối lập giữa ánh sáng và bóng tối, đối lập giữa tĩnh và động. Thủ pháp đối lập này đã góp phần đắc lực cho Thạch Lam trong việc làm nổi b ật ch ủ đ ề tác phẩm. “Hai đứa trẻ” là một truyện ngắn đặc sắc và rất tiêu bi ểu cho phong cách Th ạch Lam. Qua tác phẩm chúng ta thấy rõ tấm lòng nhân đ ạo của Thạch Lam đ ối v ới con người và nhất là những con người nhỏ bé trong xã hội. Chuyện đượm buồn nhưng đó là nỗi buồn cần thiết bởi nó có giá trị thanh lọc tâm hồn con người.