Phân tích cảnh phố huyện ngày tàn trong phần đầu truyện ngắn Hai đứa trẻ của Thạch Lam

Doc24.vnPhân tích cảnh phố huyện ngày tàn trong phần đầu truyện ngắn Hai đứa trẻcủa Thạch LamTrong giai đoạn văn học trước Cách mạng tháng Tám, Thạch Lam là một cây bútxuất sắc, đa tài. Truyện ngắn Hai đứa trẻ rút trong tập Nắng trong vườn (1938) là mộttác phẩm tiêu biểu của ông. Với cách viết giàu chất lãng mạn, truyện như một bài thơtrữ tình đượm buồn nhưng đầy cá tính nhân văn.Trong mỗi tác phẩm truyện kể, ngoài yếu tố nhân vật còn phải kể đến một yếu tốkhác, đó là hoàn cảnh. Xây dựng hoàn cảnh, tác giả nhằm xác lập mối quan hệ giữanhân vật và môi trường xã hội mà nhân vật đó đang sống. Sự kết hợp giữa hoàn cảnhvà nhân vật sẽ tạo nên chất keo kết dính các chi tiết và nhờ vậy nội dung tác phẩm trởnên liền mạch, nghệ thuật của tác phẩm đó sẽ hoàn chỉnh hơn. Đó là một trong nhữngyêu cầu bắt buộc không chỉ của văn học hiện thực (Hoàn cảnh sinh tính cách).Nhà văn Thạch Lam mở đầu truyện ngắn Hai đứa trẻ bằng những hình ảnh vàothời khắc của một ngày sắp tàn. Vào thời điểm đó cảnh vật của phố huyện nghèo hiệnra xơ xác, tiêu điều, với những con người mỏi mệt quẩn quanh nơi phố chợ. Cùng xuấthiện với những gì tàn tạ nhất phố huyện đó là nhân vật Liên và An. Qua cái cảmnhận của hai tâm hồn ngây thơ ấy, mọi cảnh vật được hiện lên một cách chi tiết vàchân thực nhất.Nhưng trước hết, cái cảnh chiều tàn nhưng vẫn được nhà văn miêu tả đậm chấtthơ.“ Phương tây đỏ rực như lửa cháy và những đám mây ánh hồng như hòn than sắptàn. Dãy tre làng trước mặt đen lại và cất hình rõ rệt trên nền trời... Một chiều êm ảnhư ru, văng vẳng tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồng ruộng theo gió nhẹ đưa vào...”.Bức tranh ấy tuy đẹp nhưng ẩn trong đó cả một nỗi buồn mà người vẽ lên đã cốý che lấp bằng những mảng màu sặc sỡ. Sở dĩ phải miêu tả cảnh vật ấy, Thạch Lamnhư muốn giúp người ta đi tìm chút cảm giác nhẹ nhõm sau những trăn trở của cuộcđời. Văn Thạch Lam bao giờ cũng giàu cảm xúc để rồi khiến người đọc như chìm vàocõi mộng của một bài thơ tình lãng mạn. Từng câu chữ cứ nhè nhẹ lan thấm vào lòngngười trong cảm giác say mê. Có người nhận xét văn Thạch Lam vừa chứa chất hiệnthực vừa giàu tính lãng mạn. kiến đó rất phù hợp khi nói về truyện ngắn Hai đứa trẻ,bởi vì trong truyện ngắn này hiện thực của cuộc sống tủi buồn, mòn mỏi luôn vây hãmDoc24.vnlấy những con người sống chung trong phố huyện, đây gọi là phố huyện nhưng thựcchất mới chỉ là cái chợ xép nhỏ. “Chợ họp giữa phố vãn từ lâu. Người về hết và tiếngồn ào cùng mất. Trên đất chỉ còn rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị, lá nhãn và lá mía. Một mùiâm ẩm bốc lên, hơi nóng của ban ngày lẫn với mùi cát bụi quen thuộc quá, khiến chịem Liên tưởng là mùi riêng của đất của quê hương này...” .Chỉ cần nhìn vào cái chợ tiêu điều này cũng có thể thấy cuộc sống của người dânkhổ cực thế nào? Những người bán hàng về muộn đứng nói chuyện với nhau ít câunhư thể trao lại cho nhau những nỗi buồn tẻ cuộc sống, ống kính tác giả không quênghi lấy hình ảnh những đứa trẻ con nhà nghèo, đang mưu kế sinh nhai bằng những phếphẩm của phiên chợ. Những số phận ấy “cúi lom khom trên mặt đất đi lại tìm tòi.Chúng nhặt nhạnh thanh nứa, thanh tre hay hất cứ cái gì có thể dùng được của cácngười bán hàng để lại” Liên trông thấy động lòng thương nhưng chính chị cũngkhông có tiền để mà cho chúng nó. Đây là hiện thân đầy đủ nhất của sự khốn khổ. Tấtcả như đang cố sức để tống hi vọng. Sự cố gắng thì đã quá sức, còn hi vọng thì vẫn mơmàng.Ở truyện ngắn này, các nhân vật đều đang tìm cách cầm cự trong cuộc sông hiệntại. Chị Tí với hàng nước bên cái móc gạch nhưng không biết bán cho ai. Khá hơn đôichút là hàng bác phở Siêu, nhưng đó cũng chỉ hé lên một mảng ánh sáng đèn dầu leolét. Thế mà với cuộc sống phố huyện nghèo này thì hàng của bác vẫn là một thứ “xaxỉ”.Cảnh của phố huyện thật là tiêu điều xơ xác. Cuộc sống của những con người đóthì mòn mỏi, nặng nề. Mọi hoạt động như để chống chọi lại với sự nghèo nàn khốnkhó nhưng tất cả chỉ lâm vào bế tắc. Hoàn cảnh đó thường sản sinh ra những conngười quái đản, đó là bà cụ Thi “hơi điên”, với tiếng cười khanh khách đi vào bóngđêm. Cụ Thi điên là chứng tích của sự sa sút về cuộc sống, một biểu hiện tiêu biểu choquá trình tìm tòi lối thoát trong tuyệt vọng. Sự xuất hiện của nhân vật cụ Thi “hơiđiên” càng làm cho nhân vật truyện ngắn Hai đứa trẻ thêm cụ thể, sinh động, tạo chobức tranh cuộc sống trở nên ngột ngạt.Cảnh chiều tàn nơi phố huyện nghèo trong truyện ngắn Hai đứa trẻ là một góc thunhỏ của xã hội cũ. đó những số phận con người được hiện lên rõ ràng nhất. Tất cảtập hợp lại trong một không gian chật hẹp và tăm tối.Doc24.vnThông qua phần đầu của truyện, nhà văn Thạch Lam đã tái hiện lại bối cảnh cuộcsống của những năm trước Cách mạng tháng Tám. Bằng việc phác họa cảnh phốhuyện ngày tàn, truyện ngắn Hai đứa trẻ đã chứng tỏ nhà văn am hiểu sâu sắc cuộcsống tù túng của người nông dân lao động đồng thời lên tiếng bảo vệ quyền sống và sựcông bằng cho xã hội thời bấy giờ.Với bút pháp tả cảnh đạt đến chuẩn mực, truyện mang âm hưởng của một bài thơtrữ trình nhưng gợi cảm xúc buồn man mác. Nghệ thuật miêu tả cộng với niềm cảmhứng lãng mạn được tác giả sử dụng đã đưa truyện ngắn này xứng đáng với những tácphẩm xuất sắc cùng thời.Đáng quý là trong cái cảnh chiều tàn ấy, tình cảm con người vẫn còn chưa tàn tạ.Dù không khấm khá hơn, nhưng Liên vẫn mong có tiền để đưa cho những đứa trẻ lamlũ đang tìm kiếm những vật rơi rớt lại sau phiên chợ tiêu điều. Liên không chỉ thươngmình và An mà còn hướng đến cả bao số phận cơ cực khác. Tất cả những con ngườitrong phố huyện này, từ mẹ con chị Tí, ngày nào cũng như ngày nào quẩn quanh vớinhững công việc chẳng có gì khác là ban ngày đi bắt tép, tối về dọn quán bán nước chomấy chú lính tuần, cho đến hàng phở Siêu leo lét ngọn đèn dầu, bà cụ Thi “hai điên”với tiếng cười khanh khách... Tất cả chỉ nói lên cái mòn mỏi của cuộc sống nơi phốhuyện mà chưa phải là những gì tha hóa, khiến con người phải độc ác.Thạch Lam không phải là nhà văn hiện thực phê phán như Nam Cao hay Ngô TấtTố, nên ngòi bút của ông không khai thác cái trần trụi của cuộc đời lam lũ. Mặc dù thế,trong các bài thơ rất đỗi tinh tế là truyện ngắn Hai đứa trẻ này, Thạch Lam đã gián tiếpphản ánh và tố cáo cái xã hội ngột thở, tù đọng, trong đó, cuộc sống con người đangmất hết nghĩa, đang bị dồn đến chân tường bế tắc. Và từ thực tế ấy, tác giả đã chuẩnbị cho đoạn tiếp theo miêu tả cái khát vọng được đi xa, mơ hồ, kín đáo trong hình ảnhchuyến tàu đêm với tâm trạng háo hức của hai đứa trẻ.