NHỮNG BÀI VĂN GIẢI NHẤT QUỐC GIA VÀ ĐẠT ĐIỂM 10

Đ.ỀBàn th nhà phê bình văn Nga Bêlinxki đã vi t:ề ế“Th tr là cu đi, sau đó là ngh thu t”ơ ướ ậAnh (ch hãy bình lu ki trên.ị ếBài làmNh ng th Anđécxen, nh ng th ngân vang thung lũng Ôđenz iữ ơcó nh ng núi ng giăng và nh ng vòm hoa th ch th tim tím nên thữ ươ ơđã gieo vào tâm nhà văn Pauxtôpxki ni xúc mãnh li t: “Anđécxen đã mồ ượl th trên lu ng đt ng dân cày, chúng trái tim ông gieo vàoặ ườ ồnh ng túp u, đó lên và nh ng bó hoa th tuy đp, chúng an tráiữ ủtim nh ng ng cùng kh ”. Th ca, hai ch kì di mà muôn đi ch tìm raữ ườ ưm đnh nghĩa tr n, hoàn ch nh. Th là gì Th ngu đâu Th có mãnhộ ơl gì khi cung đàn xúc tri tri con ng trên trái đt này khôngự ườ ấng ng lay đng, th th c, xuy xao Ph chăng “th đây nh trong bình aừ ủnhà văn Nga V.Bêlinxki vào th chín”:ọ ườ“Th tr là cu đi, sau đó là ngh thu t”ơ ướ ậT th th ca xu hi mang đn th áp cho hành tinh xanh xanhừ ấnh ng đi ng và đi trùng nh ng cánh ng th chúng ta, có th nóiữ ươ ươ ểch bao gi ng đc nh ng đnh nghĩa th Có ng cho th là “l tư ượ ườ ơm ”, “th là tuôn trào phát nh ng tình mãnh li t”, th chí “th là tơ ộcái gì mà ng ta không đnh nghĩa đc”. Ph chăng vì th mà th thu cõiườ ượ ềhuy nhi m, mông lung, xa i? Không, theo quan ni Bêlinxki, th là tề ộkhái ni gũi: “Th tr là cu đi”. Trong câu nói Bêlinxki,ệ ướ ủch “cu đi” nh vì sao đc chi đòn “tr t” vào th làmữ ượ ướ ơsáng lên ánh sáng lung linh, ng Th ca ngu cu ng.ộ ốCu ng bao gi cũng là ngu ng mênh mông nh ng tâmộ ữh ngh sĩ. Th ca cũng nh văn ch ng và các lo hình ngh thu khác, uồ ươ ếkhông bám vào cu đi, không hút ngu nh ng dào ng ch yễ ảtrong lòng cu ng thì nó mãi mãi là cây non èo c, không mang trên mìnhộ ộnh ng cành cây săn ch c, nh ng phi lá xanh ph ph ánh ng tữ ươ ướ ặtr i. Là nhà th ngòi bút anh ph ch vào nghiên cu đi thì th anh iờ ớt màu neo ch trong tâm ng th ng th c. anh sĩ Lê Quí Đôn ng nói:ươ ườ ưở ừ“Trong ng không có ba quy sách, trong không có nh núi non kì aụ ủthiên thì không th làm th đc”. Có th nói cu đi là ch ng ngàoạ ượ ọtuôn ch không ng ng th này sang th khác nuôi ng thi ca. đn iả ưỡ ớCh Lan Viên, “tri gia thi sĩ”, ta không quên giây phút con ng vào hế ườ ốsâu tuy ng chán ch ng:ệ ườ“Hãy cho tôi tinh giá nhộ ạM vì sao tr tr gi tr xaộ ờĐ tháng ngày tôi tránhể ẩNh ng phi n, đau kh bu lo”ữ ồTh mà cu ng chan hoà th ng cách ng đã làm tanế ạm băng giá trong trái tim thi sĩ. Ng sà vào lòng nhân dân, sung ng đón nh nọ ườ ướ ậngu ng thi ca cu đi:ồ ờ“Con nhân dân nh nai su cũặ ốC đón giêng hai chim én mùa ặNh đa tr th đói lòng aư ữChi nôi ng ng ng cánh tay đa”ế ư(Ti ng hát con tàu).ếCu ng mên mông và kì di làm sao Cu ng là cung ch li uộ ệcho th Th ca ngu cu ng, cho nên th bao gi cũng ch đng bóngơ ựhình cu ng, bóng hình con ng i. Th ca là con ng tâm tình, cộ ườ ườ ướm khát ng, nh ng băn khoăn, c, Th ca không th tách cu đi.ơ ờCu đi ban truy ngu nh ng mãnh li cho th và th hoa làm đp cu cộ ộđi, ng hi cho con ng nh ng phút giây tuy ng đng nhi suy .ờ ườ ưđn th ng đc tr tâm lòng ng bút, sauế ườ ướ ườ ầđó chính tâm mình th là “ti ng nói đng ý, đng tình, đng chí”.ẽ ồCùng văn ch ng, th ca tr nên nh ng nh vô hình nh ng tâm nớ ươ ồđn tâm n., nh ng trái tim đn trái tim con ng cùng ni vui, iế ườ ỗbu n, hi ng.ồ ướ ọCu đi bao la, vô kia nh tranh ba chi không gian tr iộ ảdài đn vô cùng. Nhà th cũng nh nh ng con ong bay trong khu nế ượ ườcu đi y:ộ ấ“Nhà th nh con ong bi trăm hoa thành tơ ậM ng thành, đi chuy ong bayộ ế(Ch Lan Viên)ếTh ca “là cu đi”, nh ng th ca không ph là nh ng trang gi in nguyênơ ấv bóng hình cu đi ng n. Ng ngh sĩ ph tìm đn cu đi hútẹ ườ ểl ch tinh tuý nh t, ng ngào nh nên nh ng th th có giáấ ựtr Nhà th ph bi ch ch li mà cu đi cung p, đó nênị ạnh ng th hay, làm rung đng lòng ng đc. Thi ca li xúc. Nhàữ ườ ảth không th hi cu đi qua nh ng tình hu ng, qua nh ng ki nh các nhàơ ưvăn. Nhà th giãi bày ng xúc, ng ngôn ng thi ca, ng “kho ng tr ngơ ắgi các ngôn ”. Th ca có giá tr không tách thoát li, tách kh cu ng,ữ ốcũng nh photocopi cu ng cách ng nh c, khuôn u. Đc th màư ơch ng tìm th lòng nhà th đy ch ng ph là th ca đích th không cóẳ ếm thiên tài nh Nguy Du uyên bác, ta không th có “Truy Ki u”. Nh ng uộ ếkhông có nh ng than c, đng cay, nh cùng nh ng cháyữ ướ ơb ng nhân dân trong xã phong ki n, trong bu suy vong đy ng ng t, taỏ ạcũng không th có nh ng trang Ki th đm dòng đy ch nhân sâu xa.ể ượ ảN không có vùng quê Kinh êm bình nh ng con ng chămế ườch hi hoà, mãi mãi ta không th nào có đc nh thi tha thi sĩỉ ượ ủHoàng trong bài “Bên kia sông Đu ng:ầ ố“Em bu làm chiơ ồAnh đa em bên kia sông Đu ngư ốNgày cát tr ng ph ng lìư ẳ…Xanh xanh bãi mía dâuờNgô khoai biêng bi cếĐng bên này sông sao nu ti cứ ếSao xót xa nh ng bàn tay”ư ụTh bao gi cũng in đm ch “đi” tr t. Cu đi không ch ban cho nhàơ ướ ỉth ngu ng mà cu đi còn là khai thác “ch qu ng” ngu oơ ạnên th :ơ“V áo nhà th không vàng mà cu đi vãiạ ơHãy nh ch đi mà góp nên trang”ặ ờ(Ch Lan Viên)ếTh ca là hoa th cu đi. ch đc ki trí ng ng vàơ ượ ưở ượ“cái tôi” nh bé ng ngh sĩ, th ca ch là nh ng bông hoa làm ng “vỏ ườ ỏbào”(Pauxtôpxki). Nhà th ph nh nh ng “b quí” trong cu đi mênh môngơ ờvô làm nên nh ng “bông ng vàng” quí giá, đem ni vui và cái đp choậ ẹtâm ng đc th hi th và yêu th theo cách di đt Pauxtôpxki.ồ ườ ủTr câu nói nhà phê bình Bêlinxki, ta th đó không ph là cái nhìnở ảphi di n. “Th tr là cu đi” nh ng cu đi ch ph là Bêlinxkiế ướ ảr phím nh “cu đi” tay vào phím nh bên “ngh thu t”. Nh y, Bêlinxkiờ ậđã không ph nh vai trò quan tr ng làm nên thi ca này. Thi nghủ ệthu t, th ch còn là hòn ng thô không mài không giũa, không th kh trong tráiậ ậtim con ng nh ng rung đng sâu xa. Th có th ví nh cánh di u, cu đi choườ ạcánh di là hình hài vóc còn ngh thu là làn gió nâng cánh di bay ng trênề ổb tr cao ng, nâng xúc đn thăng hoa. Ta yêu “Truy Ki u” đâu ch vìầ ỉ“đo tr ng tân thanh” xé ru lên quãng đi lăm năm truânạ ườ ườ ạchuyên cánh hoa Thuý Ki tài c. Ng Vi Nam yêu “Truy Ki u” vìủ ườ ềnh ng “ngôn ng hoa” giàu bi m, vì âm ng ca dao dàng, manữ ưở ịmác trong bát thân th ng:ụ ươLong lanh đáy in tr iướ ờThành xây khói bi non ph bóng vàngế ơC nh mùa thu long lanh, mĩ đng đy ch th có còn ng mãi trongả ốlòng ng dân đt Vi đn nhi th mai sau.ườ ỉTh lên bi cu đi và bay cao ngu gió ngh thu t. Ngh thu tơ ậlàm cho th tr nên đp đ, gieo vào lòng ng đc nh ng xúc th mĩ tuy tơ ườ ệv i. nhà th tài năng ph là ng th lành ngh sâu vào đi ngờ ườ ươcu ng, không ph nh nh nh nh san hô th ng mà tìm nh ngộ ườ ữviên ng trai lánh, nh ng “kh tình con” máu huy loài trai nh nọ ẫn i, cù (m Nguy Tuân trong tác ph “Ng lái đò sông Đà”). Nhàạ ườth ch rung đng tr sóng cu đi thôi Ch đ, nh th anh chơ ướ ỉcó cái tâm mà ch có cái tài ng đáng mang danh hi “thi sĩ”.ư ệĐ vi nên nh ng th có lay đng th có kh năng qua iể ượ ọđnh lu băng ho th gian không th nh cái ch (Sat kh Sêđrin), nhàị ốth ph có tài năng và tâm huy t, đm mình vào cu đi, không ng ngơ ừtìm tòi khám phá, “kh nh ng ngu ch ai kh i”. nhà th ngoài đã ngơ ướ ừth thía giá tr cao quí lao đng thi ca:ấ ộ“Phí ngàn cân qu ng chổ ữĐ thu ch mà thôiể ữNh ng ch làm cho rung đngữ ộTri trái tim trong hàng tri năm dài”ệ ệNhà th ph “tr giá cho ngôn ng th ca mu nh ng th yơ ấtr nên Lao đng ngh thu là hình th lao đng trí óc và trái tim. Ph iở ảcó nh ng rung đng mãnh li tr cu đi và nh ng khám phá, sáng đc đáo taữ ướ ộm có th ca chân chính.ớ ơVi mùa thu, thi sĩ chí kim đã dùng bao hình nh tuy đp, “Ngôế ừđng nh di c” đn “cúc vàng ng gi u”, “non ph bóng vàng đn” “trăngồ ếsáng nh ng”… Th mà bé Tr Đăng Khoa nh mùa thu theo tư ươ ộcách riêng qua hình nh hoa cau gi :ả ị“N đêm nghe ch bàiử th vài ngoài hàng câyư ưNghe tr tr gió heo mayờ Sáng ra ng đy hoa cau”ạ ướ ầ(Hoa cau)Nh ng cánh hoa cau tr ng mu ng manh ng đy làng quê ph iữ ướ ảchăng là “hoa cau cu đi” hoá thành “hoa cau ngh thu t” trong th gi th phongộ ơphú đy ng ng bay ng nhà th tí hon yêu, Hoa cau thoangầ ưở ượ ếtho ng th mãi con đng thi ca tr ng, qu quýt êm đm trong trái tim nh ngả ườ ững yêu th …ườ ơ“Th tr là cu đi, sau đó là ngh thu t”. ki Bêlinxkiơ ướ ủth xúc đng và đy giá tr đn th nghĩa là ta đn cu đi qua lăng kínhậ ờngh thu nhà th Th ca kh trong lòng ta nh ng đt sóng cu nệ ộtrào và muôn vàn cung tình m: yêu th ng, căm gi xót xa, ngh ngào, xaoậ ươ ẹxuy n, bâng khuâng,… th là đi, th là hoa nh đt cu đi dàoế ờd nh ng. Th không ph là th tôn giáo cao siêu huy bí, cũng không ph làạ ảnh ng ghi chép n, vãnh vô giá tr cu đi, con ng quanh ta. Thíữ ườsĩ không th làm nên th lòng đóng khép, không “m ra đón tể ấc nh ng vang đng đi” (Nam Cao). Cu ng cu xoay không giây ngả ừl i, th ca cũng không ng ng sinh sôi, ng hi cho đi nh ng đoá hoa đpạ ẹnh t.ấThi sĩ i, anh hãy sáng tác ng nhi huy và tình yêu cháy ng tráiơ ủtim mình.Cu ng đánh vào th trăm ngàn sóngộ ớCh ng trong phòng ăn anh !ớ ơ(Ch Lan Viên)ếB ngu cu ng, qua lăng kính nh thi nhân, th ca tr vắ ềv đi, dòng ch trong trái tim ng th ng th c. Th ca mang đn cho conớ ườ ưở ếng nh ng gì Th ca ph chăng ch gi th gian ho làm cho ng ta bườ ườ ịmê ho c? Th ca chân chính không ph là lo hình ngh thu mang tính ch tặ ấgi trí đn thu n. Song hành cùng ng văn ch ng, th ca ra nh ngả ườ ươ ững đng ng tri tri con ng cõi chân­ thi mĩ. Th ca đích th cả ườ ướ ườ ựph là th ca kh nh ng rung đng sâu trong tâm con ng i, làm phongả ườphú th gi xúc con ng i, khi con ng ng tế ườ ườ ươ ướ ốh n, đp n. Nhà th Thanh đn phút cu đi trên gi ng nh khát khaoơ ườ ẫc ng hi cho đi nh ng gi xuân trong tr o:ố ẻTa làm con chim hótTa làm cành hoaộTa nh vào hoà caậM tr xao xuy n.ộ ế(Mùa xuân nho nh )ỏLàm sao lòng ta không tr ng mãnh li t, dào nhàạ ướ ộth yêu đi, yêu ng tha thi đn nh ng y! Nhà th đã qua chính mình đơ ườ ườ ượ ểlàm tr ng lộ Mình có ích gi muôn vàn âm thanh sôi đng cu điữ ờmuôn màu, muôn này ch ?ẻ ưTh ca kh trong con ng nh ng xúc th mĩ tuy đp, “thanhơ ườ ẹl c” tâm con ng i, ch cánh cho con ng bay nh ng khát ng.ọ ườ ườ ướ ọTrên cõi hành trình dài đng đng đy chông gai đi ng i, có nh ng lúc ngằ ườ ừchân ng ngh ta không th không nghĩ cu đi, nh ng đi đp. Baoơ ẹgi ta còn đng lòng thi nhân, khi th ca còn ngờ ốb di t, vĩnh u.ấ ửAnđecxen không ch là th tiên nên nh ng trang tích làm say mêỉ ổbi bao th con ng mà còn là nhà th chân chính mà “th ông làm no nêế ườ ủtrái tim ng dân ch ng khác gì tri tri nh ng li ti làm bão hoàườ ướkhông khí trên đt đai Đan ch. Ng nói vì th mà không đâu có ng ngấ ườ ộl và nh này” (Pauxtôpxki).ớ ơTh ca th kì di và đáng quí! Đã là thi sĩ, khi bút, anh không đcơ ượphép phân bi gi mình và ng i, mà ph “vi mình cho ng i” (T u). Cóệ ườ ườ ữnh th th ca anh ng mãi mãi cõi đi này.ư ờTh là cu đi cho nên th không ch kh nh ng xúc êm đm, uơ ịdàng, êm ái; không ch làm lòng ta qu đau tr nh ng “đo tr ng”. Th caỉ ướ ườ ơđng th ph mang ch năng “th nh ng tri đang ng (Eptusencô), ph iồ ươ ảkhi con ng bi căm gi và bi Có nh ng lúc th ca bi thành vũế ườ ướ ếkhí đc đáo giúp con ng đu tranh cái ác chính nghĩa và cái đp aộ ườ ủcu đi. đy là giây phút Chí Minh ni tin mãnh li vào nh ng nộ ầth mà xích xi ng không khoá i:ơ ổVí đâu có nh đông tànảThì đâu có nh huy hoàng ngày xuânảNghĩ mình trong gian truânướTai rèn luy tinh th thêm hăng.ươ ầNg dòng th gian, ta còn th đó là giây phút Lí Th ng Ki ti ngượ ườ ếsang ng đc tuyên ngôn Nam qu hàố kh ng đnh ch quy đc nonẳ ủsông. Giá tr th ca cao đn nh ng nào!ị ườTr hi th ca hôm nay, ta nh ng dáng hình thi sĩ trênở ữnh ng ng đng th tr ng, đang ng khám phá, tìm tòi và sáng o, đemữ ườ ướ ạl ngu cho thi ca. Ph chăng đang đt chân lên hành trình đn “M nhạ ảđt hoa dâng ng ng mu hái” ?ấ ườ ốThi sĩ i, dù ph theo ng nào, có anh cũng nên tâm ni m: “Th tr làơ ướ ếcu đi, sau đó là ngh thu t”.ộ ậÝ ki th nhà phê bình văn Nga V.Biêlinxki qu th đáng đế ểchúng ta suy nghĩ và nghi ng m. Th đâu ph là qu bóng bay xa mề ằngoài t. Th ca luôn ng nàn, áp th cu đi và mang sángầ ất ngh thu ng bút. Th là dòng sông soi bóng cu đi, len vào tâmạ ườ ờh con ng nh ng ch ngu xúc dào ch mãi không thôi. Nhà thồ ườ ơph “yêu cu đi” và trân tr ng “ngh thu t” vun đp nh ng th raả ởcánh hoa th ngát tô đi cho cu đi và con ng i.ơ ườNgày a, tôi yêu văn th Anđecxen bao gi cũng rung rinh đoá ngư ồb ch to ng ngào ng bên nh ng nàng công chúa xinh i. Nay tôi càng sayạ ươ ươ ạmê nh ng dòng văn đy nhân ái kia tôi còn nh đc ng cu cữ ượ ươ ộđi, “ch ng i” kín bên trong.ờ ườ ủĐinh Th Mĩ Hu nhị ỳTr ng THPT chuyên Lê ng Phong TP Chí Minhườ Bài đt gi nh tạ ấĐ bàiề :Nhà văn Nga Lêônit Lêônôp có vi t: "M tác ph là phát minhế ộv hình th và khám phá dung".ề ộAnh, ch hãy bình lu ki trên.ị ế(Đ thi sinh gi qu gia năm 1998, ng A)ề ảBài Làm (1)"Ai dính vào duyên bút cả ựSu đi mang long đong."ố ốNguy Bính đã ng than th nh th Bao con ng cũng ph gánhễ ườ ảch đau vì văn ch ng. Tai sao nh y? Ph chăng nghị ươ ệthu đòi cao ng ngh sĩ, đúng nh Lêônit Lêônôp đã yeu u:ậ ườ ầ"M tác ph là phát minh hình th và khám phá dung".ỗ ộCũng nh ki Xuân Di u, NGuy Tuân, Măcxin Gorki..., nhà vănư ễNga Lêônit Lêônôp mu kh ng đnh các ngh sĩ ph trau cá tính sáng oố ạc mình. tác ph ph kà hi di nhà văn đi cu củ ộđi. Do cái i, cái đc đáo trong phong cách ng sáng tác ph thờ ườ ểhi tìm tòi cái ngh thu cũng nh dung. Ngh thu là hìnhệ ậnh ch quan th gi khách quan. Hi th cu ng là kho tài vôả ềt ng ngh sĩ khám phá, phát hi n, nh ng đi cây bút, nó iậ ườ ạđc chi ánh sáng riêng. Ngh sĩ là ng bi khai thác nh ngượ ướ ườ ữn ng riêng ch quan mình và bi làm cho ng có đc hìnhấ ượ ượ ượth riêng bi t, đc đáo. Đúng nh y, nh là cái ch nghứ ệthu t.ậCu ng bày ra tr măt bi bao nh ng ph n. Ng ngh sĩộ ướ ườ ệh nh ng ng bình th ng ch bi tìm ra nh ng hi ng đc cóơ ườ ườ ượ ắth nói lên rõ ch hi th c. Đc gi tìm đn tác ph tr cể ướh là đp tâm n, làm phong phú tri th c. Vì đó, ng iế ườsáng tac ph đem đên cho cái nhìn i, mang đm ch quan.ả ủCu ng là phong phú vô n, nh ng hi biêt và ng thú nhàộ ủvăn thì có n. Do đó ngoài vi tìm đn nh ng nh đât hi th cạ ựđ gieo ng, ng ngh sĩ ph bi phát huy ng riêng aể ưở ườ ượ ủmình tìm ra nh ng gì trong nh ng tài quen thu c. Có nh y,ể ậnhà văn tránh kh vô nghĩa nh ng đi mà ng khác đã nói.ớ ườNói cách khác, ngh sĩ ph tìm ra cho mình con đng riêng đnỗ ườ ếv cu ng và trái tim đc. LepTônxtôi đã ng nói nh ng ng iớ ườvi văn tr đi ý: Nào, các anh có đem đn cho chúng tôi cái gì khácế ớv nh ng ng đn tr anh không? Bàn th Nguy Tuân cũng kh ngớ ườ ướ ẳđnh: "Th là đã ra đc cái gì đó mà tr câu th đó, tr nhà thị ượ ướ ướ ơđó, nh là đóng kín".ẫ ịM tác ph là thông đi th mà ng ngh sĩ đn nỗ ườ ạđc. Do đó tr tác ph là "khám phá dung". Mu y,ọ ướ ậnhà văn không ch là "ng th khéo tay, làm theo vài ki đa cho",ỉ ườ ưmà ph bi "đào sâu, bi tìm tòi, kh nh ng ngu ch ai kh và sáng oả ạnh ng gì ch ai có" (Nam Cao). Nhà văn ph bi nhì sâu vào cu ng, hi uữ ểv tâm con ng khám phá ra nh ng i, ti ng nóiề ườ ếriêng mình cu đi. Trong ngh thu t, dung và ngh thu bóủ ắch ch thi nhau. dung là dung hình th c, hình th làặ ứhình th dung. dung tìm cho mình hình th i.ứ ớS thay đi hình th bi hi cũng có th kéo theo thay đi iự ộdung. Có khi nhà văn đn nh ng muôn đi nh ng nóiề ạv gi ng đi riêng, âm riêng tâm mình; do tác ph nớ ẫđem đn cho ng đc cái đáng quý.ế ườ ớCái đc đáo sáng dung và hình th tác ph nênộ ạphong cách riêng ng ngh sĩ không ph là chuy cách nói mà ch uủ ườ ếlà cách nhìn, cách nhìn không do ngh sĩ đem thì khôngấ ạbao gi có đc. Cái không ch đn thu thu dung hay nghờ ượ ệthu cách đoan, có nghĩa là không ch đn thu tìm ra cái trongậ ớhình th mà tr ph xu phát các dung. Khi tácứ ướ ảph toát lên cách riêng, phong riêng thì nó tác đng nhẩ ạm vào ng ti nh n. Ng ngh sĩ đi sâu vào cái ch quan, cái cá nhânẽ ườ ườ ủc mình, khác ph bó cu ng không đy lênủ ạthành cá nhân ch nghĩa.ủM th đi, tác gi góp vào dòng ch văn cách nh nỗ ậm i, ni trăn tr khác nhau và cách nói i. Đi này ra tínhớ ạliên c, phát tri phong phú văn c. gia đo văn c, iụ ỗngh sĩ có riêng, di riêng. Chính nh ng phát minh vệ ềhình th đã góp ph làm cho văn nhân lo đng ki sáng tácứ ểnày đn ki sáng tác khác.ế ểTrong văn ch dân c, nhìn trên di ng cũng có th th th iạ ờđi khí ch t, mang ng ch đo khác nhau. Văn Lí,ạ ọTr n, Lê ng ch đo là lòng yêu c, hào dân c. Sang giaiầ ướ ộđo cu th XVIII đu th XIX, các nhà ngh sĩ ám nh cạ ảb ph con ng i. không đi vào ng ca nh thài bình th nhở ườ ịtr nh văn th Lê mà xoáy sâu vào bi ch nh ng thân ph conị ậng i. tác ph th này là ti ng yêu th ng cá nhân.ườ ươ ỗSang giai đo cu th XIX đu th XX, ng lên trong văn cạ ọchân chính là tình yêu mãnh li t, khát ng đc dân c. Vào nh ngạ ữnăm đu th XX, các thi sĩ phong trào th nói lên khát ng tróiầ ởcho cái "tôi" cá nhân mình... th đi có nét riêng và riêng yủ ấd vào tác ph nh ng âm ng khác nhau. Thú th t, đc đáo nh tộ ưở ấv ng đc lá ng nghe nh ng gi ng đi riêng tâm nghớ ườ ệsĩ. Lĩnh th thách nh đi tài năng ng bút là trong đự ườ ềtài quen thu c, anh có th nói lên đc đi gì hay không. cộ ượ ắriêng, khí ch riêng tâm làm cho tác ph có di oấ ạriêng.Cũng vi nh ng ch Nguy Du, Xuân Di u, Tế ốH u, ng có cách nhìn riêng, cách nói riêng. ng khúc "Tì Bàữ ườ ằHàng", thi sĩ ch lên ti ng nói xót th ng đy thông cho ng iọ ươ ườph tài và cũng th hi đau trong chính ph long đong, nụ ậđn mình. Ti ng hát ng lên gi đêm trăng cô ng làmậ ườ ắth bao ni chàng mã áo xanh. xót th ng y, đauứ ươ ỗkh trong văn đi n. Th thía mà nh nhàng, uổ ầmu lan ra cùng nh t:ố ậ"B ng đêm khuya đa kháchế ươ ưQu nh thu, lau lách đìu hiu"ạ ơKhông hi sao hai ch "canh khuya" tâm Vi Nam cóể ạs đn th Không ch cái khuya th gian mà còn ch trongứ ẵđó giác tr c, muôn màng, bu lan ra theo nh ng tr ,ả ờkhi không gian nh ng ng ng vào cõi tâm th vào lòng ng iế ườvà tràn ra thành dòng đau đây là ng ng hai ngu yêuệ ưở ồth ng: th ng ng và th ng thân, tình tri âm và tri nói đúngươ ươ ườ ươ ỷh là nên xót th ng, đng gi nh ng nhân đau kh cùngơ ươ ổm bên tr đn. Mang lòng đy yêu th ng đn cái đp.ộ ươ ẹNguy Du nhìn th trong thân ph nh ng ca đuễ ườ ấLong Thành ng ph th cu dâu, đi ng đã tr iả ườ ảqua bao sóng gió, bao phen giang thay ch đi ngôi. quan dâu bơ ểth sâu trong ng câu ch thành th ng ng i, th ng đi da di tấ ươ ườ ươ ếc nhà th .ủ ơT nh ng th ng, đau đn th hi nh ng nét tâm tình aấ ươ ủcon ng trung đi, yêu th ng mà c, nh ng ng mườ ươ ếch đau. Sang đn th i, cái "tôi" cá nhân th th vị ềb ngã mãnh li t. th cu ng nhi nh Xuân Di u, hình nhả ảng không đau xót cách ng ng nàng nh run lên vì đau khườ ổvà giá nh.ạ"Em m. Giá băng tràn oợ ẻTr đy trăng nh bu ng da"ờ ươNàng nh linh cô đn vây ph nh o. Cái như ạxuyên th vào tâm can. Trăng không "trong t" cách tĩnh ng, xa xôi màấ ặt cái sáng ng trăng còn to ra nh và cô đn.ừ ơN nh ch Nguy Du, Xuân Di yêu th ng mà tế ươ ấl c, ch bi đau đi lên ti ng kêu tuy ng con hay đánhự ạghen khách má ng, thì đem đn cho chúng ta ni cớ ạquan, tin ng trong hi còn bao nh nhã, xót xa, thi sĩ đã ng iưở ướ ớngày mai, ngày mai sáng. Nhà th kh ng đnh cu đi đau kh aộ ươ ủng kĩ kia đi thay:ườ ổ"Ngày mai bao đi dớ ơS tan nh đám mây hôm nay"ẽ ờNh y, cùng vi ng kĩ các nhà ngh sĩ đã nhau sư ườ ựđng m, xót th ng. Nh ng tác ph có linh riêng, nênồ ươ ạs ng riêng. ch Nguy Du vi ng th th Đng lu thìứ ườ ậXuân Di ng th th do, thoát kh gò bó niêm lu t.ệ ậThiên nhiên cũng là tài muôn thu văn ch ng nh ng khôngộ ươ ưbao gi cũ th đi, ngh sĩ nhìn thiên nhiên mờ ảquan riêng. Trong th thiên nhiên mang kích th vũ tr và th ng đcơ ướ ườ ượmiêu nh là tranh tĩnh ng. nh thiên nhiên đc kh ho ngả ượ ằđoi nét ch phá ghi cái linh t. Cũng là gió y, tr cấ ướy nh ng thiên nhiên hi lên trong tác ph khác. Ta hãy cùngấ ộth ng th thiên nhiên trong th Nguy Trãi:ưở ễ"N bi c, non xanh thuy bãi ướ ốĐêm thanh, nguy khách lên u."ệ ầC nh hi lên nh tranh thu tình. Màu xanh cả ướhoà cùng màu xanh non nên đp thanh nhã. Con "thuy iủ ốbãi" th nhàn nhã, ng nh tĩnh nh không có chút xao đng nào. tậ ộb không khí thanh ch, th ng đc ra. Nói là nh đêm mà sao taầ ượ ảv th lung linh ánh sáng. hay là th ng nh không cóẫ ướ ườ ưchút tr nào làm đc khung nh y. Hình nh con ng ch thụ ườ ểtr tình không đi di ng đc ng cái tôi cá th là nói aiữ ườ ềđó, có th là khách văn ch ng. th con ng là đang đng, đi lênể ươ ườ ộcao, nh ng sao tĩnh ng nh không. Thi nhân th mình vào thiênư ồnhiên, đm say thiên nhiên, nh ng ng ung dung nh đng ngoàiắ ứdòng ch th gian. Trai giao hòa nh nh ng không làmả ềcho nó đng lên mà nh ng ng ng đng i.ộ ạĐn th Nguy Khuy n, thiên nhiên mang nét đn tĩnh ngế ặy:ấ"Tr thu xanh ng ng caoờ ầCâu trúc ph gió hiu."ơ ắT xanh không ch xanh mà còn chi cao, chi sâu thămừ ềth m. Không gian thanh ch nh đc đy ra vô cùng. nh có chuy nẳ ượ ểđng nh ng th khé khàng. Cái ph th th lá trúc trênộ ủc trúc lay đng nh nhàng. ng nh cái ph ch nh nầ ườ ậra làn gió hui.ắCũng là mùa thu y, làn gió khi vào th Xuân Di chúng tr lên khácấ ởh n:ẳ"Nh ng lu ng run rung ring láữ ẩ... Đã nghe rét lu trong gió"ướ ồLàn gió Xuân Di không hui th mà run vì thu đn. Rétủ ếm nh sinh th trong gió. Cũng là nh cây i, nh ng trong mướ ảquan Xuân Di u, lá cây cũng run lên vì nh.ủ ạT ng trăng trong th Nguy Khuy đn ng trăng trong th Xuânừ ơDi cũng kh bi bi bao. Nguy Khuy n, ng trăng hi hoà nhệ ưng muôn đi thi nhân:ườ ủ"N bi trông nh ng khói phướ ủSong th bóng trăng vào"ư ặV ng trăng th giãi lên th m, qua song a, giao aầ ủtinh th n. Trăng ng đng m, đng đi u, nh ng tình cũng cóầ ườ ấcái gì đó ng ng trăng còn mang nhiên không i.ẵ ờĐn Xuân Di u, trăng nh có linh n, có tâm trăng cũng th thíaế ấn cô đn: Th nh tho ng nàng trăng ng ng Có th nói, lòng yêu thiênỗ ểnhiên Xuân Di mang cái đm say th khao khát ng, khaoủ ốkhát yêu đng mãnh li t. Đc "V vàng" ta cũng th đây là "m phát minhươ ộv hình th và khám phá dung". Không hi sao đn bài thề ơnày nói riêng, th Xuân Di nói chung tôi nghĩ đn ti ng hát chàngơ ủDanjyar trong truy Giamilya Aimatôp. Chàng trai đã ti ng hát tệ ừtình yêu mê đm mình không ch mê đm con ng th mà là tìnhắ ườ ểyêu đi cu ng, đt tr này. Th "Xuân Di là nhà th iố ớnh trong các nhà th i" (Hoài Thanh). Khi ông nói đn thiên nhiên cũng làấ ếnói đn ni say đm cu ng. Trái tim i, c, băn khoăn đã tế ựtìm cho mình "y ph tân", trút cái "áo đi n" gò bó tìm đn th th tộ ựdo nh ng câu dài ng khác nhau. Th Xuân Di bài nào cũng có hămớ ựh say đm. Thi sĩ cu ng quýt, ng đp thiên nhiên,ở ưở ủch không ch ng ng nhìn nh các nhà th .ứ ổM ngh sĩ khi đi sâu vào cu ng, đu tìm ra cách khámỗ ộphá Cũng vi nông dân, Nam Cao khác Ngô Nguy Côngớ ễHoan, ... Chính nh ng khám phá đã nên phong phú, đa ng aữ ủn văn c. ra cái i, ng ngh sĩ có tài năng, có năng khi uề ườ ếb sinh phát huy cái riêng mình. Cũng ra nhà vănẩ ạkhông th xem sáng tác nh th ngh ch mà có kh luy n, có sể ựđào sâu tìm tòi.M nhà văn ngoài có nói đi ý: Trong văn ch ng có nh ng ni mộ ướ ươ ềh nh phúc trong đau cùng mà ch ng ngh sĩ hi đc. Sángạ ườ ượ