Nhân vật Mị và nhân vật A Phủ trong truyện ngắn Vợ chồng A Phủ

Nhân vật Mị và nhân vật A Phủ trong truyện ngắn "Vợ chồng A Phủ" Tô Hoài Truyện Vợ chồng A Phủ đã được sửa chữa khá nhiều lần. Bố cục gồm hai phần: Phần đầu chủ yếu nói về cuộc đời Mị và A Phủ ở Hồng Ngài bị chà đạp đây đoạ trong nhà thống lí Pá Tra cho đến khi Mị cắt dây trói cứu A Phủ và cả hai bỏ trốn; phần tiếp theo nói về sự đổi đời của hai nhân vật này ở Phiềng Sa họ thành vợ chồng gặp gỡ cán bộ cách mạng được giác ngộ và trở thành du kích. SGK trích giới thiệu phần đầu của truyện cũng là phần được chính tác giả cùng nhiều nhà nghiên cứu giảng dạy văn học cho là đặc sắc hơn cả. (Tư liệu tham khảo) 1) Hình tượng nhân vật Mị - Về đoạn văn mở đầu giới thiệu nhân vật Mị: Ngay từ những dòng đâu tiên người đọc đã buộc phải chú ý tới hình ảnh người con gái "ngồi quay sợi gai bên tảng đá trước cửa cạnh tàu ngựa" và "Lúc nào cũng vậy dù quay sợi thái cỏ ngựa dệt vải chẻ củi hay đi cõng nước dưới khe suối lên cô ấy cũng cúi mặt mặt buồn rười rượi" Cách vào truyện gây ấn tượng nhờ tác giả đã tạo ra những đối nghịch: + Một cô gái lẻ loi âm thầm gần như lẫn vào các vật vô tri: cái quay sợi tảng đá tầu ngựa trong khung cảnh đông đúc tấp nập của gia đình thống lí Pá Tra. + Cô gái ấy là con dâu của một gia đình quyền thế giàu có "nhiều nương nhiều bạc nhiều thuốc phiện nhất làng" nhưng sao lúc nào cũng "cúi mặt" nhẫn nhục và "mặt buồn rười rượi" Đây là thủ pháp nhằm tạo tình huống: có vấn đề trong lối kể chuyện truyền thống giúp tác giả mở lối dẫn người đọc cùng tham gia hành trình tìm hiểu những bí ấn của số phận nhân vật. - Phần tiếp theo của đoạn trích kể về số phận éo le và những phẩm chất tốt đẹp của nhân vật Mị. Chú ý vào hai nét chính: Cô Mị với cuộc đời cực nhục khổ đau và cô Mi với sức sống tiềm tàng dẫn tới sứ Phản kháng mãnh liệt táo bạo. + Vì món nợ truyền kiếp khiến Mị trở thành con dâu gạt nợ cho nhà thống lí Pá Tra. Khái niệm con dâu gạt nợ : Con dâu gạt nợ thì bề ngoài là con dâu nhưng thực chất bên trong là con nợ. Điều cực nhục và khổ đau của số phận nhân vật mà đó là: một con nợ thông thường dù khốn khổ vẫn còn hi vọng một ngày nào đó thoát khỏi thân phận con nợ khi đã thanh toán đầy đủ cho chủ nợ. Phương thức thanh toán có thể bằng tiền bằng vật chất bằng số ngày công làm việc cho chủ nợ.. Oái ăm chỗ Mị là con nợ nhưng Mị cũng lại là con dâu. Là con dâu linh hồn Mị đã bị đem trình ma nhà thống lí rồi Mị không thể chạy đâu cho thoát! Mị sẽ phải kéo lê cái thân phận khốn khổ của mình cho đến bao giờ? cho đến tàn đời! Thực ra cái nguy cơ bị biến thành một thứ con nợ chung thân Mị đã linh cảm từ trước. Cô đã nghĩ cách cứu mình (thực chất là cứu tình yêu của mình) và trả món nợ của gia đình bằng cách đề nghị cha để cô "đi làm nương"; cô đã van xin cha: "đừng bán con cho nhà giàu". Nhưng sự thông minh của một cô gái mới lớn không thắng được hoàn cảnh và mưu chước thâm độc của cha con thống lí. Mị bị tròng hai thứ dây trói là làm con nợ (bắt buộc) và làm con dâu (ép buộc) vì cha con thống lí Pá Tra đã muốn như thế. Phải sống với kẻ mà mình không yêu là nỗi khổ và nỗi đau của Mị. Có đến mấy tháng trời đêm nào Mị cũng khóc. Rồi không thể chịu đựng hơn được nữa Mị tính chuyện ăn là ngón để tìm sự giải thoát: Người con gái hiếu thảo ấy trước khi chết về lạy cha mà cũng để xin cha cho mình được chết. Mấy lời thống thiết của người cha già chịu nhiều khổ não trong đời đã khiến Mị không thể nghĩ cho nỗi buồn của riêng bản thân Mị. Cô quay trớ lại nhà thống lí. Từ đấy Mị chấp nhận cảnh ngộ sống "lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa". Âm thầm như một cái bóng là cách sống mà Mị lựa chọn cho dù đó là một sự lựa chọn chống lại bản tính yêu đời của cô gái một thời xinh đẹp và tài hoa. Tác giả cắt nghĩa: "Ở lâu trong cái khổ Mị quen khổ rồi" để minh giải tình trạng bị đày đoạ đến mức bị tê liệt về tinh thần và dẫn tời tiếng thở dài buông xuôi phó mặc cho hoàn cảnh của nhân vật: "Bây giờ thì Mì tưởng mình cũng là con trâu mình cũng là con ngựa là con ngựa phải đổi ở cái tàu ngựa nhà này đến ở cái tàu ngựa nhà khác ngựa chỉ biết việc ăn cỏ biết đi làm mà thôi". Bị biến thành một thứ công cụ lao động là nỗi cực nhục mà nhân vật phải chấp nhận và chịu đựng. Nhưng sự ê chề của kiếp sống chưa dừng lại ở đó Mị còn phải chịu nỗi khổ đau về tinh thần triền miên. Căn buồng của người phụ nữ Mông thông thường là nơi họ được hướng chút hạnh phúc ít ỏi của thân phận làm người từ làm con đến làm dâu rồi làng mẹ. Căn buồng của Mị ở nhà thống lí chỉ là một thứ ngục thất giam cầm một tù nhân: "Ở cái buồng Mị nằm kín mít có một chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay. Lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng không biết là sương hay là nắng". Người con gái làm dâu gạt nợ ấy bị đày đoạ bởi lao động khổ sai ở nhà thống lí lẽ cố nhiên là rất cực nhục nhưng một sự câu lưu vĩnh viễn về tinh thần mới thực sự đáng sợ. Nó sẽ! làm cho cô sống mà như đã chết hay nói chính xác hơn là nó buộc cô phải chấp nhận tồn tại với trạng thái gần như đã chết trong lúc đang sống. Cô có thể thoắt ra khỏi tình thế tuyệt vọng ấy không khi cô đã mất tri giác về cuộc sống? +Vẻ đẹp trong tính cách nhân vật Mị với sức sống tiềm tàng dẫn tới sức phản kháng mãnh liệt táo bạo: mùa đông năm ấy gió và rét dữ đội nhưng mùa xuân vẫn cứ đến và con người dù khổ nghèo cơ cực đến mấy vẫn lại theo quy luật của tự nhiên mà rủ nhau đi chơi trong niềm vui sống có phần hoang dã và tự do của người Mông. Hãy thử phân tích phần ca từ của tiếng sáo: Mày có con trai con gái rồi Mày đi làm nương Ta chưa có con trai con gái Ta đi tìm người yêu. Ngôn từ giản dị mộc mạc vậy mà hàm chứa cái lẽ sống phóng khoáng tự do của con người. Lẽ phải đơn sơ ấy qua tiếng sáo đã vọng vào tâm hồn cô gái có một thời từng thổi sáo rất hay. - diễn biến tâm lí nhân vật Mị trong đềm uống rượn đón xuân về khi nghe tiếng sáo gọi bạn khi niềm khao khát sống trở lại khi bị A Sử trói đứng khi chứng kiến tình cảnh của A Phủ cho tới khi cầm đao cắt đây trói cứu người bạn cùng cảnh ngộ và quyết định bỏ trốn khỏi Hồng Ngài... Sự hồi sinh của tâm hồn nhân vật được tác giả miêu tả tinh tế phù hợp với tính cách của người con gái ấy. Tuy nhiên cần chú ý việc nhà văn sử dụng khá nhiều những yếu tố bên ngoài tác động vào nhân vật được miêu tả rất tự nhiên như: khung cành mùa xuân tiếng sáo gọi bạn tình bữa rượu cúng ma đón năm mới... Tất cả đã hoá thành những lực tác động âm thầm đánh thức nỗi căm ghét bất công và tàn bạo cùng ý thức phản kháng lại cường quyền đánh thức cả niềm khao khát một cuộc sống tự do hoang dã và hồn nhiên vẫn được bảo lưu đâu đó tróng dòng máu truyền lại từ lối sống của tổ tiên du mục xa xưa làm sống dậy cái sức sống ẩn tàng trong cơ thể trẻ trung và tâm hồn vốn ham sống của Mị. - Hành động của nhân vật Mị xuất phát từ những thôi thúc của nội tâm : + Mị lén lấy hũ rượu cứ uống ực từng bát trong một trạng thái thật khác thường. Rượu làm cơ thể và đầu óc Mị say nhưng tâm hồn cô thì từ phút ấy đã tỉnh lại sau bao tháng ngày câm nín mụ mị vì sự dày đoạ. Cái cách uống ừng ực như thế khiến người ta nghĩ: như thể cô đang uống đắng cay của cái phần đời đã qua như thể cô đang uống cái khao khát của phần đời chưa tới. + Lòng Mị đã phơi phới trở lại và cái ý nghĩ lạ lùng mà rất chân thực "Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này Mị sẽ ăn cho chết ngay chứ không buôn nhớ lại nữa". Nghịch lí trên cho thấy: khi niềm khao khát sống hồi sinh tự nó bỗng trở thành một mãnh lực không ngờ xung dột gay gắt quyết một mất một còn với cái trạng thái vô nghĩa lí của thực tại. Sở trường phân tích tâm lí cho phép ngòi bút tác giả lách sâu vào những bí mật của đời sống nội tâm phát hiện nét đẹp và nét riêng của tính cách. + Mị xắn mỡ bỏ vào đĩa đèn cho căn buồng sáng lên Mị mặc áo váy mới để chuẩn bị đi chơi Mị với những kí ức tươi dẹp thời thanh xuân quên cả cảnh mãnh đang bị trói ... + Mị vẫn ra ngồi sưởi lửa bên cạnh A Phủ bất chấp việc bị A Sử đạp ngã xuống đất. + Mị cắt dây trói cứu A Phủ và cùng A Phủ trốn khỏi Hỏng Ngài Khi sức sống tiềm tàng trong tâm hồn nhân vật được hồi sinh nó sẽ là ngọn lửa không thể dập tắt. Nó tất yếu chuyển hoá thành hành động phản kháng táo bạo ở những nạn nhân của giai cấp thống trị chính họ sẽ đứng lên chống lại cường quyền áp bức chống lai mọi sự chà đạp lăng nhục vật hoá con người (déshumaniser) để cứu lấy cuộc đời mình. 2) Hình tượng nhân vật A Phủ Nhân vật A Phủ cũng là một đóng góp mới của tác giả về phương diện xây dựng nhân vật. - A Phủ với số phận đặc biệt: Chú bé A Phủ từ tuổi thơ đã mồ côi cả cha lẫn mẹ không còn người thân thích trên đời vì cả làng A Phủ không mấy ai qua được trận dịch. A Phủ sống sót không phải nhờ sự ngẫu nhiên mà vì chú là một mầm sống khoẻ đã vượt qua được sự sàng lọc nghiệt ngã của tự nhiên. Bời thế không ngạc nhiên khi có người bắt A Phù đem xuống bán đổi lấy thóc của người Thái. Tuy mới mười tuổi nhưng A Phủ gan bướng không thích ở dưới cánh đồng thấp trốn thoát lên núi lưu lạc tới Hồng Ngài. Lớn lên giữa núi rừng A Phủ trở thành chàng trai Mông khoẻ mạnh chạy nhanh như ngựa biết đúc lưỡi cày biết đúc cuốc lại cày giỏi và đi săn bò tót rất bạo. Con gái trong làng nhiều người mê nhiều người nói: "Đứa nào được A Phủ cũng bằng được con trâu tốt trong nhà chẳng mấy lúc mà giàu". Người ta ao ước đùa thế thôi chứ A Phủ vẫn rất nghèo. A Phủ không có cha không có mẹ không có ruộng không có bạc suốt đời làm thuê làm mướn phép làng và tục lệ cười xin ngặt đến nỗi A Phủ không thể nào lấy nổi vợ. - A Phủ với cá tính đặc biệt: Cá tính gan góc của A Phủ vốn đã bộc lộ từ năm lên mười cá tính ấy lại được chính cuộc sống hoang dã của núi rừng cùng hoàn cảnh ở đợ làm thuê nhiều cực nhọc vất vả hun đúc để A Phủ trở thành một chàng trai có tính cách mạnh mẽ táo bạo. Trận đòn mà Phủ đành cho A Sử được miêu tả thật sống động: "- Lũ phá đám ta đềm qua đây rồi. - A Phủ đâu ?A Phủ đánh chết nó đi! Một người to lớn chạy vụt ra vung tay ném con quay rất to vào mặt A Sử. Con quay gỗ ngát lăng nào giữa mặt. Nó vừa kịp bưng tay lên. A Phủ đã xộc tới nắm cái vòng cổ kẹo dập đầu xuống xé vai áo đánh tới tấp" Một đoạn văn ngắn với hàng loạt các động từ cùng lối miêu tả các động tác nhanh gấp: chạy vụt ra ném lăng xộc tới nắm cái uổng cổ kéo dập đầu xuống xé lai áo đánh tới tấp... cho thấy sức mạnh và tính cách con người A Phủ qua hành động. Ở vùng núi cao bọn chúa đất như thống lí Pá Tra là một thứ trời con con trai thống lí là con trời không ai dám đụng tới. Nhưng A Phủ không sợ. Với A Phủ A Sử chỉ là đứa phá đám cuộc chơi cần phải đánh. Thế thôi. A Phủ đã phải trả một cái giá rất đắt cho hành động táo tợn ấy. Nhưng là người đơn giản A Phủ không quan tâm. Khi đã phải sống thân phạn của kẻ làm công trừ nợ A Phủ vẫn là một chàng trai của tự do dù phải quanh năm một thân một mình "đốt rừng cày nương cuốc nương săn bò tót bẫy hổ chăn bò chăn ngựa..." nhưng cũng là quanh năm A Phủ "bôn ba rong ruổi ngoài gò ngoài rừng" làm phăng phăng mọi thứ không khác với những năm tháng trước kia. Khi rừng đôi vì mải bẫy nhím để hổ bắt mất bò A Phủ điềm nhiên vác nửa con bò hổ ăn đó về. A Phủ nói chuyện đi "lấy con hổ về" một cách thản nhiên và coi đó là một chuyện rất dễ dàng. A Phủ cãi lại thống lí cũng rất điềm nhiên: A Phủ không biết sợ các uy của bất cứ ai. Con hổ hay thống lí Pá Tra cũng thế thôi. Kể cả khi lẳng lặng đi lấy cọc và dây mây rồi đóng cọc để người ta trói đứng mình chết thế mạng cho con vật bị mất A Phủ cũng làm các việc ấy một cạch thản nhiên không nói. Là người mạnh mẽ và gan góc A Phủ không sợ cả cái chết... Có thể nói nhân vật A Phủ đã được khắc hoạ thành công. Sở trường quan sát nhạy bén và khả năng thiên phú trong việc nắm bắt cá tính con người là hai yếu tố đã giúp nhà văn chỉ với mấy nét đơn sơ mà tạo dựng được một hình tượng đặc sắc.