Lý thuyết về axit nitric và muối nitrat

AXIT NITRIC VÀ MUỐI NITRAT I. AXIT NITRIC 1. Tính chất vật lí - Là chất lỏng, không màu, tan tốt trong nước (C < 65%). - Trong điều kiện thường, dung dịch có màu hơi vàng do HNO3 bị phân hủy chậm: 4HNO3 → 4NO2 + 2H2O + O2 → phải đựng dung dịch HNO3 trong bình tối màu. 2. Tính chất hóa học a. HNO3 là một axit mạnh - Làm quỳ tím chuyển thành màu đỏ. - Tác dụng với oxit bazơ (trong đó kim loại đã đạt hóa trị cao nhất) → muối + H 2O: 2HNO3 + CuO → Cu(NO3)2 + H2O - Tác dụng với bazơ (trong đó kim loại đã đạt hóa trị cao nhất) → muối + H2O: 2HNO3 + Mg(OH)2 → Mg(NO3)2 + 2H2O - Tác dụng với muối (trong muối kim loại đã đạt hóa trị cao nhất) → muối mới + axit mới: Truy cập vào: http://tuyensinh247.com/ để học Toán – Lý – Hóa – Sinh – Văn - Anh tốt nhất! 1 2HNO3 + CaCO3 → Ca(NO 3)2 + CO2 + H2O b. HNO3 là chất oxi hóa mạnh - Tác dụng với kim loại: + HNO3 phản ứng với hầu hết các kim loại trừ Au và Pt → muối nitrat + H 2O và sản phẩm khử của N+5 (NO2, NO, N2O, N2 và NH4NO3). M + HNO3 → M(NO3)n + H2O + NO2 (NO, N 2O, N2, NH4NO3) + Sản phẩm khử của N+5 là tùy thuộc vào độ mạnh của kim loại và nồng độ của dung dịch axit. Thông thường thì dung dịch đặc → NO2, dung dịch loãng → NO; dung dịch axit càng loãng, kim loại càng mạnh thì N bị khử xuống mức càng sâu. Cu + 4HNO3 → Cu(NO3)2 + 2NO2 + 2H2O Fe + 4HNO3 loãng → Fe(NO3)3 + NO + 2H2O 8Na + 10HNO3 → 8NaNO3 + NH4NO3 + 3H2O Chú ý: Nếu cho Fe hoặc hỗn hợp Fe và Cu tác dụng với dung dịch HNO3 mà sau phản ứng còn dư kim loại → trong dung dịch Fe thu được chỉ ở dạng muối Fe2+. HNO3 đặc nguội thụ động với Al, Fe, Cr. - Tác dụng với phi kim → NO2 + H2O + oxit của phi kim. C + 4HNO3 → CO2 + 4NO2 + 2H2O S + 4HNO3 → SO2 + 4NO2 + 2H2O P + 5HNO3 → H3PO4 + 5NO2 + H2O - Tác dụng với các chất khử khác (oxit bazơ, bazơ và muối trong đó kim loại chưa có hóa trị cao nhất...). 4HNO3 + FeO → Fe(NO 3)3 + NO2 + 2H2O 4HNO3 + FeCO3 → Fe(NO 3)3 + NO2 + 2H2O + CO2 3. Điều chế - Trong công nghiệp: NH3 → NO → NO2 → HNO3 4NH3 + 5O2 → 4NO + 6H2O (Pt, 8500C) Truy cập vào: http://tuyensinh247.com/ để học Toán – Lý – Hóa – Sinh – Văn - Anh tốt nhất! 2 2NO + O2 → 2NO2 4NO2 + O2 + 2H2O → 4HNO3 - Trong phòng thí nghiệm H2SO4 đặc + NaNO3 tinh thể → HNO3 + NaHSO4 4. Nhận biết - Làm đỏ quỳ tím. - Tác dụng với kim loại đứng sau H tạo khí nâu đỏ. 5. Ứng dụng Axit nitric là một trong những hóa chất cơ bản và quan trọng. Phần lớn axit này được dùng để sản xuất phân đạm. Ngoài ra nó còn được dùng để sản xuất thuốc nổ, thuốc nhuộm, dược phẩm... II. MUỐI NITRAT 1. Khái niệm và công thức tổng quát - Muối amoni là muối của axit nitric. - Công thức tổng quát: M(NO3)n. 2. Tính chất vật lí Tất cả các muối nitrat đều tan và là các chất điện li mạnh: M(NO3)n → Mn+ + nNO33. Tính chất hóa học a. Muối nitrat có các tính chất hóa học chung của muối - Tác dụng với axit → muối mới + axit mới Ba(NO3)2 + H2SO4 → BaSO4 + 2HNO3 - Tác dụng với ddịch bazơ → muối mới + bazơ mới Mg(NO3)2 + 2NaOH → Mg(OH)2 + 2NaNO3 Truy cập vào: http://tuyensinh247.com/ để học Toán – Lý – Hóa – Sinh – Văn - Anh tốt nhất! 3 - Tác dụng với dung dịch muối → 2 muối mới Mg(NO3)2 + Na2CO3 → MgCO3 + 2NaNO3 - Tác dụng với kim loại có tính khử mạnh hơn kim loại trong muối → muối mới + kim loại mới. Cu + 2AgNO3 → Cu(NO3)2 + 2Ag b. Muối nitrat dễ bị nhiệt phân - Nếu muối nitrat của kim loại đứng trước Mg → muối nitrit và O 2 M(NO3)n → M(NO2)n + n/2O2 ví dụ: NaNO3 → NaNO2 + 1/2O2 - Nếu muối của kim loại trung bình (từ Mg đến Cu) → oxit kim loại + NO 2 + O2 2M(NO3)n → M2On + 2nNO2 + n/2O2 ví dụ: 2Cu(NO3)2 → 2CuO + 4NO2 + O2 - Nếu muối nitrat của kim loại sau Cu → kim loại + NO 2 + O2 M(NO3)n → M + nNO 2 + n/2O2 ví dụ: AgNO3 → Ag + NO2 + 1/2O2 Chú ý: Một số muối nhiệt phân không theo quy luật trên như Fe(NO3)3, NH4NO3… Nếu muối nitrat tồn tại trong môi trường axit thì cũng có tính oxi hóa mạnh như HNO 3. 3Cu + 8HCl + 2KNO3 → 3CuCl2 + 2KCl + 2NO + 4H 2O 4. Điều chế Cho HNO3 phản ứng với kim loại, oxit kim loại, bazơ, muối bằng phản ứng trao đổi ion (muối trong đó kim loại giữ nguyên hóa trị) hoặc phản ứng oxi hóa khử (tạo muối kim loại có hóa trị cao). Truy cập vào: http://tuyensinh247.com/ để học Toán – Lý – Hóa – Sinh – Văn - Anh tốt nhất! 4 5. Nhận biết Dùng dung dịch HCl và mẩu Cu cho vào dung dịch cần nhận biết, nếu Cu tan tạo thành dung dịch màu xanh và có khí màu nâu đỏ bay ra thì đó là muối nitrat. Cu + 4H+ + 2NO3- → Cu2+ + 2NO2 + 2H2O Truy cập vào: http://tuyensinh247.com/ để học Toán – Lý – Hóa – Sinh – Văn - Anh tốt nhất! 5