ĐỀ KIỂM TRA 1 TIẾT CHƯƠNG 4 ĐẠI SỐ 10

Trần Sĩ Tùng

Bất đẳng thức – Bất phương trình

II. BẤT
BẤT PHƯƠNG
PHƯƠNG TRÌNH
TRÌNH VÀ
VÀ HỆ
HỆ BẤT
BẤT PHƯƠNG
PHƯƠNG TRÌNH
TRÌNH
II.
BẬC NHẤT
NHẤT MỘT
MỘT ẨN
ẨN
BẬC
1. Giải và biện luận bất phương trình dạng ax + b < 0
Điều kiện
Kết quả tập nghiệm
a>0

S=

a<0

S=
b0
b<0

a=0

S=
S=R

2. Hệ bất phương trình bậc nhất một ẩn
Muốn giải hệ bất phương trình bậc nhất một ẩn ta giải từng bất phương trình của hệ rồi
lấy giao các tập nghiệm thu được.
3. Dấu của nhị thức bậc nhất
f(x) = ax + b (a  0)
x

a.f(x) < 0

x

a.f(x) > 0

VẤN ĐỀ 1: Giải và biện luận bất phương trình dạng ax + b < 0
Bài 1.

Giải các bất phương trình sau:

a)

b)

c)

d)

Bài 2.

a)
c)
e)
Bài 3.

a)
c)

Giải và biện luận các bất phương trình sau:
b)
d)
f)
Tìm m để các bất phương trình sau vô nghiệm:
b)
d)

Bài 4.

a)

VẤN ĐỀ 2: Giải hệ bất phương trình bậc nhất một ẩn
Trang 42

Bất đẳng thức – Bất phương trình
Bài 1.

Trần Sĩ Tùng

Giải các hệ bất phương trình sau:

a)

b)

c)

d)

e)

f)

g)

h)

Bài 2.

Tìm các nghiệm nguyên của các hệ bất phương trình sau:

a)
Bài 3.

i)

b)
Xác định m để hệ bất phương trình sau có nghiệm:

a)

b)

d)

c)
e)

Bài 4.

a)

VẤN ĐỀ 3: Bất phương trình qui về bất phương trình bậc nhất một ẩn
1. Bất phương trình tích
 Dạng: P(x).Q(x) > 0 (1)
(trong đó P(x), Q(x) là những nhị thức bậc nhất.)
 Cách giải: Lập bảng xét dấu của P(x).Q(x). Từ đó suy ra tập nghiệm của (1).
2. Bất phương trình chứa ẩn ở mẫu

 Dạng:

(2)

(trong đó P(x), Q(x) là những nhị thức bậc nhất.)

 Cách giải: Lập bảng xét dấu của

. Từ đó suy ra tập nghiệm của (2).

Chú ý: Không nên qui đồng và khử mẫu.
3. Bất phương trình chứa ẩn trong dấu GTTĐ
 Tương tự như giải phương trình chứa ẩn trong dấu GTTĐ, ta thường sử dụng định
nghĩa hoặc tính chất của GTTĐ để khử dấu GTTĐ.

 Dạng 1:

Trang 43

Trần Sĩ Tùng

Bất đẳng thức – Bất phương trình

 Dạng 2:

Chú ý: Với B > 0 ta có:

;

.

Bài 1. Giải các bất phương trình sau:

a)

b)

c)

e)
Bài 2. Giải các bất phương trình sau:

f)

d)
a)

b)

c)

d)

e)

f)

g)

h)

i)

Bài 3. Giải các bất phương trình sau:

a)

b)

d)

e)

c)
f)

g)

h)
Bài 4. Giải và biện luận các bất phương trình sau:
a)

i)

b)

c)

HD: Giải và biện luận BPT dạng tích hoặc thương:
,
– Đặt

(hoặc < 0.  0,  0)

. Tính

.

– Lập bảng xét dấu chung
.
– Từ bảng xét dấu, ta chia bài toán thành nhiều trường hợp. Trong mỗi trường hợp ta
xét dấu của

a)

(hoặc

) nhờ qui tắc đan dấu.

b)

c)
Bài 5. Giải các bất phương trình sau:

a)
Trang 44

Bất đẳng thức – Bất phương trình

Trần Sĩ Tùng

III. BẤT
BẤT PHƯƠNG
PHƯƠNG TRÌNH
TRÌNH BẬC
BẬC HAI
HAI
III.
1. Dấu của tam thức bậc hai
f(x) =

(a  0)
a.f(x) > 0, x  R

<0
=0

a.f(x) > 0, x 
a.f(x) > 0, x  (–∞; x1)  (x2; +∞)
a.f(x) < 0, x  (x1; x2)

>0

Nhận xét: 


2. Bất phương trình bậc hai một ẩn
(hoặc  0; < 0;  0)
Để giải BPT bậc hai ta áp dụng định lí về dấu của tam thức bậc hai.
VẤN ĐỀ 1: Giải bất phương trình, hệ bất phương trình bậc hai một ẩn
Bài 1. Xét dấu các biểu thức sau:

a)

b)

c)

d)

e)

f)

g)

h)

i)

Bài 2. Giải các bất phương trình sau:

a)

b)

c)

d)

e)

f)

g)

h)

i)

Bài 3. Giải và biện luận các bất phương trình sau:

a)
b)
HD: Giải và biện luận BPT bậc hai, ta tiến hành như sau:
– Lập bảng xét dấu chung cho a và .
– Dựa vào bảng xét dấu, biện luận nghiệm của BPT.
Bài 4. Giải các hệ bất phương trình sau:

c)

a)

b)

c)

d)

e)

f)

g)

h)

i)

VẤN ĐỀ 2: Phương trình bậc hai – Tam thức bậc hai
Trang 45

Trần Sĩ Tùng

Bất đẳng thức – Bất phương trình

Bài 1. Tìm m để các phương trình sau: i) có nghiệm

a)

b)

c)

d)

ii) vô nghiệm

e)

f)
Bài 2. Tìm m để các bất phương trình sau nghiệm đúng với mọi x:
a)
b)
c)

d)

e)

f)

Bài 3. Tìm m để các bất phương trình sau vô nghiệm:

a)

b)

c)

d)

e)

f)

Bài 4.

a)

VẤN ĐỀ 3: Phương trình – Bất phương trình qui về bậc hai
1. Phương trình – Bất phương trình chứa ẩn trong dấu GTTĐ
Để giải phương trình, bất phương trình chứa ẩn trong dấu GTTĐ, ta thường sử dụng
định nghĩa hoặc tính chất của GTTĐ để khử dấu GTTĐ.

 Dạng 1:

 Dạng 2:
 Dạng 3:

 Dạng 4:

Chú ý:



;

 Với B > 0 ta có:


;
;

2. Phương trình – Bất phương trình chứa ẩn trong dấu căn
Trang 46

.

Bất đẳng thức – Bất phương trình

Trần Sĩ Tùng

Để giải phương trình, bất phương trình chứa ẩn trong dấu căn ta thường dùng phép nâng
luỹ thừa hoặc đặt ẩn phụ để khử dấu căn.

 Dạng 1:
 Dạng 2:
 Dạng 3:
 Dạng 4:

. Đặt

đưa về hệ u, v.

 Dạng 5:

 Dạng 6:

Bài 1. Giải các phương trình sau:

a)

b)

c)

d)

e)

f)

Bài 2. Giải các bất phương trình sau:

a)

b)

c)

d)

e)

f)

g)

h)

i)

a)

b)

c)

d)

e)

f)

g)

h)

i)

Bài 3. Giải các phương trình sau:

Bài 4. Giải các phương trình sau: (nâng luỹ thừa)

a)

b)

c)

d)
Bài 5. Giải các phương trình sau: (biến đổi biểu thức dưới căn)

a)
b)
Trang 47

Trần Sĩ Tùng

Bất đẳng thức – Bất phương trình

c)
Bài 6. Giải các phương trình sau: (đặt ẩn phụ)

a)

b)

c)

d)

Bài 7. Giải các phương trình sau: (đặt hai ẩn phụ)

a)

b)

c)

d)

e)

f)

Bài 8. Giải các bất phương trình sau:

a)

b)

c)

d)

e)

f)

g)

h)
Bài 9. Giải các bất phương trình sau:
a)
c)

i)
b)
d)

Bài 10. Giải các bất phương trình sau:

a)

b)

c)

d)

Bài 11. Giải các bất phương trình sau:

a)

b)

Bài 12. Giải các phương trình sau:

a)

BÀI TẬP ÔN CHƯƠNG IV
Trang 48

c)

Bất đẳng thức – Bất phương trình

Trần Sĩ Tùng

Bài 1. Chứng minh các bất đẳng thức sau:

a)

, với a, b, c > 0 và xyz = 1.

b)

, với a, b, c > 0.

c)

, với a, b, c là 3 cạnh của 1 tam giác, p nửa chu vi.

d)

, với a  1, b  1.

HD: a) Áp dụng BĐT Cô–si:

(1)



(2). Tương tự:
Cộng các BĐT (1), (2), (3), (4) vế theo vế ta được đpcm.
b) BĐT 

(3),

(4).

. Dễ dàng chứng minh.

c) Áp dụng BĐT:

, ta được:

.

Tương tự:

. Cộng các BĐT  đpcm.

d) Áp dụng BĐT Cô–si:
Tương tự:

.
. Cộng 2 BĐT ta được đpcm. Dấu "=" xảy ra  a = b = 2.

Bài 2. Tìm GTNN của các biểu thức sau:

a)

, với x > 1.

b)

, với x, y > 0 và

.

c)

, với a, b > 0 và

.

d)

, với a, b, c > 0 và

.

HD: a) Áp dụng BĐT Cô–si: A =

.

Dấu "=" xảy ra  x = 2. Vậy minA = 3.
b) B =
Dấu "=" xảy ra 
c) Ta có

.


. Vậy minB = 5.



Dấu "=" xảy ra  a = b =
d) Áp dụng BĐT Cô–si:

.


. Vậy minC = 5.
,



Dấu "=" xảy ra  a = b = c = 1. Vậy minD = 3.
Trang 49

,

.
.

Trần Sĩ Tùng

Bất đẳng thức – Bất phương trình

Bài 3. Tìm GTLN của các biểu thức sau:

a)

, với a, b  –1 và

b)

, với 0 < x <

c)

, với

.

.
.

HD: a) Áp dụng BĐT (B) cho 4 số

ta được:
. Dấu "=" xảy ra  a = b =

 maxA =

.

b) Áp dụng BĐT Cô–si: B =
. Vậy maxB =

.

.

c) Áp dụng BĐT Cô–si: C =
Dấu "=" xảy ra  x =

.
. Vậy maxC =

.

Bài 4. Tìm m để các hệ bất phương trình sau có nghiệm:

a)

b)

c)

d)

Bài 5. Tìm m để các hệ bất phương trình sau vô nghiệm:

a)

b)

Bài 6. Giải các bất phương trình sau:

a)

b)

c)

d)

Bài 7. Tìm m để các phương trình sau có nghiệm:

a)

b)
Bài 8. Tìm m để các biểu thức sau luôn không âm:
a)
b)
Bài 9. Tìm m để các biểu thức sau luôn âm:
a)
b)
Bài 10. Tìm m để các bất phương trình sau nghiệm đúng với mọi x:
a)

b)

c)

d)
Trang 50

.

Bất đẳng thức – Bất phương trình

Trần Sĩ Tùng

Bài 11. Tìm m để các phương trình sau có:

i) Một nghiệm

ii) Hai nghiệm phân biệt
a)
b)
Bài 12. Giải các phương trình sau:
a)

b)

c)

d)

iii) Bốn nghiệm phân biệt

Bài 13. Giải các phương trình sau:

a)

b)

c)

d)

e)
Bài 14. Giải các bất phương trình sau:

a)

b)

c)

d)

e)

f)

g)

h)

Bài 15. Giải các phương trình sau:

a)

b)

c)

d)

e)

f)

g)

h)

i)

k)

Bài 16. Giải các bất phương trình sau

a)

b)

c)

d)

e)

f)

Bài 17.

a)

Trang 51