Cộng đồng chia sẻ tri thức Lib24.vn

Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh - Lý Bạch

d41d8cd98f00b204e9800998ecf8427e
Gửi bởi: Thành Đạt 28 tháng 10 2020 lúc 0:31:59 | Được cập nhật: 9 tháng 5 lúc 6:43:58 Kiểu file: DOC | Lượt xem: 199 | Lượt Download: 0 | File size: 0.049664 Mb

Nội dung tài liệu

Tải xuống
Link tài liệu:
Tải xuống

Các tài liệu liên quan


Có thể bạn quan tâm


Thông tin tài liệu

Tình yêu quê hương tha thiết, mãnh liệt đã được nâng cánh bằng cảm hứng
lãng mạn trong bài thơ Cảm nghĩ trong đêm bài thơ Cảm nghĩ trong đêm
thanh tĩnh của Lý Bạch:
Đầu giường ánh trăng rọi
Ngỡ mặt đất phủ sương
Ngẩng đầu nhìn trăng sáng
Cúi đầu nhớ cố hương.
Hãy phân tích và phát biểu cảm nghĩ về bài thơ trên.
BÀI LÀM
Quê hương là gì hở mẹ
Mà cô giáo dạy phải yêu
Quê hương là gì hở mẹ
Ai đi xa cũng nhớ nhiều.
Lời trẻ nhỏ hỏi mẹ trong sáng, ngây thơ nhưng cũng chính là nỗi lòng nhớ nhung
của những người con xa quê mẹ lãng du nơi đất khách. Có ai đi xa mà không nhớ
quê hương bởi quê hương với mỗi người đã trở thành máu, thành thơ, thành một
phần của tâm hồn. Hơn nữa, đối với Lý Bạch, thì nhân suốt một đời cốống kiếm
phiêu du nhưng luôn nặng tình thương nhớ quê hương, tình cảm tha thiết, mãnh
liệt, dâng trào ấy còn được nâng cánh bằng cảm hứng lãng mạn, bay bổng diệu kỳ
qua bài Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh:
Đầu giường ánh trăng rọi
Ngỡ mặt đất phủ sương
Ngẩng đầu nhìn trăng sáng
Cúi đầu nhớ cố hương.
Chính cái chất lãng mạn, trữ tình đằm thắm, cái chất thơ nồng ấm của Lý Bạch con người hiệp khách - đã làm cho khúc nhạc lồng vẻn vẹn hai mươi âm tiết chan
chứa tâm tình người con xa quê sống mãi với thời gian.
Từ xưa đến nay, các thi nhân bao giờ cũng mượn cảnh để tỏ bày nỗi niềm tâm sự
của mình. Một bức tranh đẹp ập vào mắt ta trước tiên cũng là cảnh rồi mới tới

những gì ẩn chứa bên trong. Và Lý Bạch, bậc “Thi tiên” của thơ Đường Trung
Quốc ngay từ những dòng đầu đã dẫn ta vào một thế giới trăng đầy ảo diệu:
Sàng tiền minh nguyệt quang
Nghi thị địa thượng sương
Ấn tượng đầu tiên để lại trong ta là trăng. Trăng ở khắp nơi, không chỉ giới hạn ở
nơi đầu giường mà ánh trăng bao trùm cả không gian, tỏa khắp căn phòng nhỏ,
hòa quyện vào ánh trăng của cả vũ trụ bao la. Trăng như một dòng suối chảy miên
man trong đêm sâu, trăng như một làn xoáy huyền vi và tinh tế chảy tràn qua, vuốt
ve mọi vật bằng thứ ánh sáng mát dịu. Cảnh vật như say dưới ánh trăng, như lặng
đi trong cái tĩnh lặng đến khôn cùng của đêm khuya. Câu thơ với những vần bằng
êm ả như càng làm tăng nét êm đềm của dòng sông trăng, gieo vào lòng người
cảm giác lâng lâng thanh tĩnh lạ thường. Giữa khoảnh khắc đêm thâu chỉ có ánh
trăng là chủ thể, thiên nhiên hiện lên cái vẻ đẹp trong sáng nhất, cuộc sống trở về
với những nhịp bình lặng, thâm trầm, trút bỏ cái náo động, xô bồ của ban ngày.
Tất cả giờ đây chỉ còn là tâm hồn thảnh thơi say giữa bát ngát đất trời ngập ánh
trăng. Hơi thở của đất trời cũng thật nhè nhẹ như sợ làm vỡ cái giây phút huyền
diệu của chị Hằng. Trăng đẹp và thơ mộng như một bài thơ, trăng tìm đến với con
người làm bạn. Bác Hồ có viết:
Trăng vào cửa sổ đòi thơ
Việc quân đang bận, xin chờ hôm sau.
Bác Hồ đành từ chối người bạn tri kỉ tri âm để lo việc quân việc nước, lo “nỗi năm
châu”. Còn với Lý Bạch, người lông tử trong phút dừng chân nơi quán trọ để trọn
lòng mình đến với thiên nhiên, say trong thiên nhiên, đập chung nhịp đập bồi hồi,
xao xuyến của đất trời. Cuộc sống thật thanh bình, gió trăng vào chơi không cần
gõ cửa, như bạn cố tri vốn đã thân thiết từ lâu rồi. Thật vậy, với một hồn thơ lãng
mạn, bay bổng như Lý Bạch thì làm sao có thể vô tình hững hờ trước một ánh
trăng đẹp, nhất là vào khoảnh khắc thời gian của đêm thâu, khi tất cả đã lắng đọng
lại, trong sống và tinh khiết sau những bụi bặm của cuộc sống đời thường. Trăng
rọi ngay bên đầu giường của thi nhân, lại là “minh nguyệt”, đủ thấy được nhà thơ
yêu trăng, say trăng, thân thiết với trăng đến mức nào! Có lẽ, trong một phút giây
xao xuyến, hồn thơ Lý Bạch đã chơi vơi, tan ra, hòa quyện cùng gió trăng để rồi
đặt bút viết ra những dòng thơ thật trữ tình, thể hiện rõ dáng dấp của một “Thi
tiên”.

Nghi thị địa thượng sương
Chỉ năm chữ thôi, năm chữ tưởng chừng như không là gì mà câu thơ bừng dậy
một sức sống mới, thật mới mẻ mà cũng thật huyền ảo như có sắc, có hồn. Một
ánh trăng rọi mà tác giả ngỡ như là sương khói. Chỉ một hình ảnh thôi mà đủ gợi
lên cả một thế giới cảm xúc mênh mang. Phải là một con người thiết tha với vẻ
đẹp thiên nhiên, say mê và có tình cảm nồng nàn với những gì xảy ra chung quanh
mình mới có được cái nhìn thi vị hóa đến thế. Sức liên tưởng phong phú như làm
hình tượng thơ sống dậy, như làm ta tan ra trong thế giới huyền ảo của thi nhân.
Trăng hay là sương là đà mặt đất? Ánh trăng hắt qua khung cửa sổ soi xuống căn
phòng hay là sương khói mông lung? Trăng thực đó mà như không thực, như mờ
ảo, khổ nắm bắt đến lạ kỳ. Bằng chất lãng mạn vốn có, thi nhân đưa ta đến với
một thế giới mới, thế giới mơ mộng, huyền ảo của thi ca, nhạc, họa. Trăng đêm
nay có còn là trăng của cuộc sống đời thường nữa không, hay qua cảm quan rất
riêng của Lý Bạch đã trở thành một vầng trăng mờ ảo, trăng của cõi thiên thai?
Cái sương khói của ánh trăng như làm cho câu thơ ngập trong không khí mơ
màng, hư hư thực thực, trăng sáng mà sáng bàng bạc, huyền ảo. Trăng ở quanh thi
nhân như có mấy tầng mấy lớp. Trăng làm cả không gian hẹp của thi nhân - căn
phòng trọ và không gian bao la của vũ trụ - bầu trời đêm hòa chung làm một. Cả
đất trời và hồn người như quyện chặt vào nhau. Quả thật, phải là một đêm khuya
thanh tĩnh lắm mới nghe được tiếng đất trời và vầng trăng đang thầm thì trò
truyện, mới nghe được nhịp đập bồi hồi trong trái tim nghệ sĩ. Chính lúc không
gian như lắng lại để chìm vào phút giây thanh tĩnh, yên ả nhất của thời gian, khi
mảnh trăng của đất trời treo vằng vặc thì cõi riêng của cảm xúc, một mảnh hồn cô
đơn đang khao khát mơ tìm tri âm, tri kỉ, một thi nhân đang ngắm trăng mà buồn
cho cõi đời cát bụi trầm luân và con người đứng trước cảnh đẹp nơi đất khách
cũng đang gửi chút tình về chốn quê xưa đó là Lý Bạch:
Cử đầu vọng minh nguyệt
Đê đầu tư cố hương
(Dịch:
Ngẩng đầu nhìn trăng sáng
Cúi đầu nhớ cố hương)

Một con người đang say sưa thưởng thức và gửi trọn hồn mình vào 1 cảnh đẹp
thiên nhiên mà phút chốc vội quay về với chính mình, chắc hẳn phải có một nỗi
niềm tâm sự trĩu nặng và dồn nén. Từ tư thế “cử đầu” ngắm trăng thi nhân trong
giây lát quên đi cả một đất trời đang mời gọi để rồi “đê đầu” và từ đấy ý thơ bật ra
như mạch cảm xúc dâng trào “tư cố hương”. Nỗi lòng của Lý Bạch trào lên mãnh
liệt, tha thiết, day dứt hơn bao giờ hết. Đêm nay, nhìn trăng sáng nơi quê người,
đứa con phiêu lãng chắc có lẽ đã thấy tâm hồn mình trăn trở khôn nguôi khi hát
lên từ thẳm sâu nỗi nhớ của trái tim, ánh trăng năm nào trên núi Nga Mi thời trai
trẻ chợt tái hiện về. Năm xưa, một chàng trai trẻ đầy sức sống ngắm trăng trên núi
Nga Mi thì chỉ thoáng một chớp mắt, hình ảnh ấy đã thuộc về quá khứ, thuộc về dĩ
vãng quá xa mờ. Người con xa quê thấy lòng mình chùng xuống, ngoảnh đi
ngoảnh lại thoắt đã mười mấy năm ròng, giờ đây, đứng trước đất trời trong cảnh
trăng vời vợi, bao hình ảnh ngày xưa tái hiện về, dồn dập, nén chặt, chất chứa.,
như một đoạn phim quay chậm. Quá khứ, hiện tại, quê nhà, quê người, thành
công, thất bại, hi vọng, thất vọng, thân thế, sự nghiệp, tất cả như đan xen, như hòa
quyện vào nhau, trĩu nặng trong tư thế của một con người cúi đầu mà tâm hồn
quay quắt nhớ. “Cử đầu”, đối diện với hiện tại, với ánh trăng của ngày hôm nay
nơi đất lạ, nhưng con người ấy lại ngoảnh mặt, phủ nhận hiện tại, muốn quên đi
những gì đang diễn ra, con người ấy “đê đầu” để níu kéo, quay trở về với quá khứ
đã đi qua, quá khứ đã một thời thân thuộc, gắn bó, yêu thương. Khi ngẩng đầu, tư
thế hướng ngoại, trông ra mảnh trăng của đất trời, còn khi cúi đầu là hướng nội, là
quay về với thế giới nội tâm đang trốn trở những nỗi niềm thầm kín, bao nhiêu
tâm trạng, bao nhiêu suy nghĩ như làm cả bài thơ nghiêng hẳn về câu cuối, tự tình
so với ba câu đầu, tả cảnh. Tình ở đây là tấm lòng thương nhớ quê hương. Với
người con xa quê đã lâu rồi như Lý Bạch, tình cảm ấy càng da diết khôn nguôi.
Hơn nữa, bốn bề không gian thanh tĩnh lại càng tô đậm, càng làm sâu sắc nỗi nhớ
quê hương mãnh liệt, cuộn sóng của tâm hồn. Có lẽ trong suốt cuộc đời chống
kiếm lãng du, làm một hiệp khách thi nhân, đây là lúc Lý Bạch để tâm hồn mình
lắng lại, sống trọn vẹn với tình quê hương, sống trọn vẹn với những hoài niệm
xinh đẹp của quá khứ hơn bao giờ hết. Thế mới biết, quê hương là những gì thiêng
liêng nhất, một ngôi nhà, một góc phố, một cánh đồng, một dòng sông mang dáng
dấp quê xưa cũng gợi cho ta bao cảm xúc, còn Lý Bạch tình yêu ấy còn được nâng
cánh bằng cảm hứng lãng mạn nên chỉ một ánh trăng cũng làm sống dậy hình ảnh
cố hương trong tiềm thức. Nhà thơ chế Lan Viên có câu:

Khi ta ở, đất chỉ là đất ở
Khi ta đi, đất bỗng hóa tâm hồn.
(Lược trích Nguyễn Ngọc Điệp - Tiếng hát
con tàu)
* Bài đọc thêm:
Nếu bài Xa ngắm thác núi Lư là một bài thơ tả cảnh thiên nhiên hùng tráng,
thì Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh là một bức tranh thiên nhiên thanh tĩnh. Thời
gian trong bài Xa ngắm thác núi Lư là ban ngày, ánh nắng mặt trời chiếu rọi. Thời
gian trong bài Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh là ban đêm, ánh trăng sáng bàng
bạc. Bài Xa ngắm thác núi Lư ca ngợi cảnh đẹp thác nước. Bài Cảm nghĩ trong
đêm thanh tĩnh là tình cảm suy tư trong đêm trăng sáng.
Như tựa đề, bài thơ mang hai nội dung - nội dung miêu tả “đêm thanh tĩnh” (tĩnh
dạ) và suy nghĩ (tư) của tác giả trong đêm thanh tĩnh là đó. Để làm nổi bật nội
dung thứ nhất, Lý Bạch đã dùng 3 câu thơ “Ngũ ngôn tứ tuyệt”. Ba câu thơ ngắn
gọn, hàm súc, miêu tả cảnh ban đêm thanh tĩnh. Đêm thanh tĩnh là đêm bầu trời
trong xanh, mát mẻ, không có tiếng động, cảnh vật vắng lặng, êm ả, thơ mộng, trữ
tình. Ngay từ câu thơ đầu, chủ đích của Lí Bạch là tả ánh trăng sáng để tượng
trưng cho đêm thanh tĩnh. Ánh trăng ở đây chẳng những sáng mà còn sáng tràn
ngập, chan hòa và dịu hiền. Qua âm điệu khoan thai của câu thơ 5 chữ, sự thanh
tĩnh, yên tĩnh hiện lên một cách tự nhiên, đáng yêu. Ánh trăng chiếu sáng trên bầu
trời, ở mặt đất và ở đầu giường.
Cuộc sống thanh bình, yên tĩnh, đêm ngủ không cần cửa đóng, then cài, nên gió
trăng thả sức đến chơi. Trước ánh trăng lung linh, vằng vặc, Lý Bạch ngỡ ngàng
tưởng tượng rằng “mặt đất phủ sương”. Phải là một tâm hồn giàu sức liên tưởng,
thường thi vị hóa sự vật nên mới có được cái nhìn tuyệt vời, thơ mộng như thế.
Ánh trăng bàng bạc, lung linh hay là sương rơi là đà mặt đất? Sự liên tưởng phong
phú tạo nên một hình ảnh thơ tuyệt đẹp. Làm sao một hồn thơ đa cảm dạt dào cảm
xúc, lai láng yêu thương như Lý Bạch lại không thể rung động trước ánh mắt tuyệt
diệu đầy hấp dẫn của chị Hằng? Hơn nữa, vầng trăng tuyệt vời kia vẫn là nguồn
thi hứng vô tận của Lí Bạch. Trăng ở đây còn là biểu tượng của một mảnh hồn cô
đơn, luôn luôn mơ tìm một tâm hồn tri âm tri kỷ.

Ba câu thơ đầu đơn thuần là miêu tả cảnh vật. Mà cảnh vật tượng trưng ở đây là
ánh trăng sáng. Từ miêu tả ngoại cảnh, Lý Bạch đi sâu vào miêu tả nội tâm. Nội
tâm mà tác giả diễn tả trong câu thơ cuối là tâm trạng. Hai câu thơ cuối tuy hai mà
một. Tuy câu 3 và câu 4 có khác nhau, ngôn từ, ý tứ không tương đồng, nhưng nó
đều bộc lộ hai trạng thái tâm trạng (Ngẩng đầu nhìn trăng sáng - Cúi đầu nhớ cố
hương).
Hai câu thơ cuối là hai câu thơ tuyệt hay. Hay về lời và ý về lời là ngôn ngữ trong
sáng, giản đơn, dễ hiểu, từ ngữ đối nghịch, (từ cử - đê; vọng - tư, minh nguyệt - cố
hương), về ý diễn tả được tư thế và tâm trạng của tác giả. Tư thế của Lý Bạch ở
đây hoàn toàn trái ngược (khi ngẩng đầu nhìn trăng thì phấn khởi vui vẻ, thoải mái
- khi cúi đầu là buồn rầu, tưởng nhớ đến quê hương).
Từ “vọng” bao hàm sự ngưỡng mộ, ưu ái. Từ “minh nguyệt” được lặp lại nhưng
không hề tạo cảm giác thừa mà trái lại làm người đọc thấy được tâm tình thiết tha,
quyến luyến của Lý Bạch đối với trăng sáng mông lung.
Tình yêu quê hương đậm đà, như máu trong tim, như hơi thở của tác giả. Tính
cách thâm trầm, kín đáo được tác giả thể hiện rất cảm xúc, đầy suy tư ở hai câu
thơ sau. Hai câu thơ đối nhau rất chỉnh từng từ, từng ý. Mối liên hệ chặt chẽ giữa
vẻ đẹp thiên nhiên với tình yêu, cảm xúc của con người trước sự vật. Ba câu thơ
đầu gợi lên hình ảnh rất đẹp của thiên nhiên, nhưng chính câu thơ cuối mới là
“câu thơ thần”, "điểm gút" của bài thơ. Đây là câu thơ “khép”, là đỉnh cao của
cảm xúc tác giả dồn nén lại.
Cả bài thơ là vần bằng êm ả, nhẹ nhàng làm cho tứ thơ vằng vặc, dàn trải, như
vầng trăng sáng dàn trải, như nỗi nhớ và tình thương bao la của Lý Bạch. Ý, lời và
âm điệu của bài thơ kết hợp rất hài hòa.
Với hai mươi chữ giản đơn mà chan chứa cả tâm tình ngưỡng mộ vẻ đẹp thiên
nhiên. Tình yêu thiên nhiên mơ mộng tuyệt vời, tình cảm nhớ thương quê hương
tha thiết của Lý Bạch được thể hiện lên qua từng câu, từng chữ của bài thơ “ngũ
ngôn tứ tuyệt” tuyệt vời này.
Nếu cái hay của bài Xa ngắm thác núi Lư là sự rộng lớn, hùng tráng của thiên
nhiên được diễn tả bằng sức tưởng tượng phi thường, phong phú, thì cái hay của
bài Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh là ở độ sâu của cảm xúc, là sự thầm kín, bình
dị và đầy chất thơ của cảnh vật. Cảnh thác núi Lư "ngỡ là dải Ngân Hà tuột khỏi

mây" làm cho người đọc bàng hoàng sửng sốt, thì hình ảnh “đầu giường ánh trăng
rọi, ngỡ mặt đất phủ sương” cũng làm cho người đọc bàng hoàng, sửng sốt vì sự
quan sát và miêu tả tinh vi của Lý Bạch.